Op reis in eigen land: 'Mijn Slag om Arnhem'

29 augustus 2014 Corno van den Berg

De Slag om Arnhem, ook bekend als Een Brug te Ver, was letterlijk de ver van mijn bed show. Als klein jongetje keek ik altijd naar de veteranen hoe ze hun sprong op de Ginkelse Heide bij Ede herbeleefden. Ik ben geboren in die regio, maar vond het lastig deze cruciale oorlogslag te plaatsen. Dit jaar is die slag precies 70 jaar geleden. Hoog tijd om mijn kennis bij te spijkeren.

Overal ter wereld bezoek ik memorabele plaatsen uit de geschiedenis van de wereld. Ook van de Tweede Wereldoorlog. Waaronder de D-Day-stranden van Normandië, alsook Pearl Harbor op Hawaï bijvoorbeeld. Maar in Nederland? Euhm, niet echt. Terwijl ik op de Veluwe ben geboren en ik in mijn jeugd wel talloze verhalen heb gehoord over het heftige verleden. Nu krijg ik als reisjournalist een unieke kans. Ik kan kennis maken met de nieuwe Liberation Route.

Of ik de parachutesprong van de geallieerden na wil doen? Precies op de plek waar ik als klein jongetje vaak stond te kijken, maar dan vanaf de grond. Ja, natuurlijk! Wel met een moderne parachute, want de in de oorlog gebruikte ronde parachute is veel gevaarlijker. Om het verschil te laten zien springen er wel wat ervaren springers mee met deze parachutes.

Mijn parachutesprong; ik spring rond de 1.35 minuut


Vanaf Teuge stijgen we op in een klein vliegtuigje. De instructie is duidelijk; ik moet naar mijn begeleider luisteren en vooral… genieten! Hij maakt me vast aan zijn parachutes. Twee ja, eentje als reserve. Opgevouwen als sardientjes stijgen we op. Het vliegtuig heeft een open zijkant, de wind suist in mijn oren. Naar 1000 meter, 2000, 3000. Totdat we op 8000 meter zijn. Ik kijk uit het raampje en zie bossen, weilanden en heidevelden.

Plotseling, actie! Het is tijd roept de piloot. We kruipen snel naar de open ruimte, ik moet mijn hoofd naar achter leggen en me over geven aan mijn begeleider. De bodem verdwijnt onder me. In razende vaart vallen we. Een vrije val is een hulpeloos, maar ook intrigerend gevoel. Talloze gedachten schieten door mijn hoofd. Waar ben ik? Gaat dit goed?

Dan klapt de parachute uit en is het stil. Muisstil. Ik zie de andere parachutes, waaronder ook de ronde. Die zakken veel sneller … Eindelijk kan ik goed om me heen kijken. Ik zie een rivier, is dat de Rijn? Links van me ligt een stad. Dat moet Arnhem zijn. Het is Arnhem, ik herken de brug. Daar waar het zeventig jaar geleden allemaal om draaide.

Na de landing...

De geallieerden onder leiding van veldmaarschalk Montgomery wilden in september 1944 Duitsland binnen vallen via Arnhem. Parachutisten moesten de bruggen veroveren en bezet houden tot de tanks er waren. Het kreeg de naam Operatie Market Garden, al is de naam van het boek en de succesvolle verfilming passender: Een Brug Te Ver. Want dat was het, het verzet van de Duitsers was groter dan verwacht. Met veel gevechten en slachtoffers tot gevolg. En het gehoopte einde van de oorlog bleef uit.

Ik herken de schaapskooi waar ik vroeger vaak kwam. En de weg van Ede naar Arnhem dwars door de Ginkelse Heide, dé plek waar duizenden parachutisten landden in 1944. De bodem komt nu snel in zicht. Ik trek mijn benen in en we schuiven over de hei. Inclusief koprol. Heide en zand zit overal, ik moet glimlachen. En dan te bedenken dat de geallieerden, met bepakking nog ruim 14 kilometer moesten lopen naar Arnhem. In het donker. In oorlogsgebied.

Een rondleiding per authentieke legerjeep.

Per authentieke legerjeep dwaal ik door het gebied dat ik goed ken. Door de natuur waar ik vaak heb gewandeld, langs de talloze landingsvelden die tegenwoordig weilanden zijn en langs diverse adressen met een verhaal. Waar gewonden werden opgevangen. Of waar de Duitse pantserdivisie ze opwachtte. De jeep stopt bij Restaurant Schoonoord.

Op nog geen tweehonderd meter verderop zat ik op school. Maar ik wist niet dat dit tijdens de slag om Arnhem door de 1e Engelse Airborne divisie als noodhospitaal werd ingericht. Het werd zwaar beschadigd, getuige de foto’s aan de wand in het restaurant. Ik voel me wel een beetje beschaamd. Jarenlang liep ik hier als schooljongen langs, maar de geschiedenis kende ik niet. Het was geen desinteresse, maar wat dan wel?

Het Airborne Museum in Oosterbeek.

Aan de hoofdweg van het dorp ligt iets verderop een statig pand. Het Airborne Museum is wereldberoemd merk ik al snel. Ik ontmoet Duitsers, Canadezen, Amerikanen en veel Engelsen. Hier kan ik mijn geschiedenisgat ruimschoots dichten. En het is meer dan intrigerend. Met name de kelder met een immens diorama (inclusief geluiden) is realistisch, confronterend en uniek.

Het Airborne War Cemetery.

Net als het beroemde Airborne War Cemetery in Oosterbeek waar 1754 militairen liggen begraven. Het merendeel sneuvelde tijdens de Slag om Arnhem. Er liggen ook 8 Nederlanders, de rest zijn Britse en Poolse mannen. Erg jonge mannen. De Britten wilden hun gevallenen dichtbij de plek begraven, dit in tegenstelling tot de Amerikanen die hun gevallenen naar huis brachten.

Eén van de vele graven op de begraafplaats.

Tot slot volgt een unieke excursie over het Vliegveld Deelen, in het hart van de Veluwe. Waar ik wel van had gehoord, maar meer ook niet. Dit immense complex werd in 1940 aangelegd door de Duitsers en had maar liefst drie startbanen. Het werd vooral gebruikt voor aanvallen op Engeland en het vormde tevens de eerste verdedigingslinie tegen geallieerde luchtaanvallen.

De wonderlijke bunkerhuizen uit de oorlog staan er nog steeds.

Tijdens de rondleiding zie ik dorpjes met ‘Veluwsachtige’ huizen. Kleurrijk geschilderde vensters bij de ramen, passende daken en zelfs een dorpsplein. Maar als ik goed kijk zie ik betonnen muren van meer dan 50 cm dik. En zijn de vensters van plaatstaal in plaats van hout. Dit zijn vliegtuighangars en bunkers; gecamoufleerd om bombardementen te voorkomen.

Deelen is nog steeds in militaire handen. Al ontmoet ik ook enkele kunstenaars die hier ruimtes huren. Of waar bandjes hun muziek naar hartenlust kunnen oefenen. Waar vroeger bijvoorbeeld de officiers aten. Op een verlaten stukje ga ik even zitten. En kijk uit over de Veluwe, ‘mijn Veluwe’. In september is het 70 jaar geleden dat Operatie Market Garden plaats had. Ik denk dat ik het iets anders ga beleven deze keer.

 

Meer info:
In september worden talloze evenementen georganiseerd in ons land om Operatie Market Garden te herdenken. Zie: MarketGarden70.nl
Sinds dit jaar is het mogelijk om diverse herdenkingsroutes in Europa te volgen, maar dus ook in Nederland. Waaronder die van de Slag om Arnhem. Zie: LiberationRoute.nl

Deel

Mijn reisagenda

Sri Lanka

Binnenkort naar:

Sri Lanka, januari Malediven, januari Wales, april

Tips voor onderweg zijn altijd welkom!