Engelse naam: Atlantic rainforest; Nederlandse naam: Atlantisch regenwoud

De Mata Atlântica is veel minder bekend dan de Amazone. Geheel onterecht. Dit kustbos ligt als een groene deken langs de gehele kust van Brazilië.

Bij de woorden regenwoud en Zuid-Amerika wordt er vaak direct aan de Amazone gedacht. Maar aan de oostkust van Brazilië ligt nog een regenwoud; de Mata Atlântica. Dit woud wordt ook wel het Atlantisch regenwoud genoemd en kent een opmerkelijke soortenrijkdom, groter dan de Amazone. En, veel dieren die hier leven komen alleen in dit regenwoud voor. Zoals de kleine, kleurrijke leeuwaapjes.

Langs de gehele kust
De Mata Atlântica (of Atlantisch regenwoud) loopt van oorsprong langs de gehele Braziliaanse kust. Het was voor de komst van de blanken ongeveer 2.500 kilometer lang en wisselend tussen de 50 en 100 kilometer breed. Vergelijkbaar met heel Zuid-Europa. Van het oorspronkelijke regenwoud is nog slechts twee tot vijf procent over. En dus is het tegenwoordig nog 99.000 km2 groot. Let wel, dat is nog steeds 2,5 keer zo groot als Nederland.

Dit kustbos is opmerkelijk genoeg ouder dan de Amazone. Wetenschappers hebben berekend dat het oerbos aan de kust n 60 miljoen jaar oud is; de Amazone daarentegen is ‘slechts’ 40 miljoen jaar. Beide gebieden ontwikkelden zich door de tijd zelfstandig, omdat ze relatief ver uit elkaar liggen met daartussen een ander ecosysteem; graslanden. Daarom zijn er weinig dieren die in beide regenwouden voorkomen. En als het over soortenrijkdom gaat wint de Mata Atlântica het ook van de Amazone, volgens veel wetenschappers.

De opkomst van gewassen als suikerriet en koffie, maar ook illegale houtkap zorgen ervoor dat het ooit aaneengesloten woud verandert in kleine postzegels. Diverse nationale en inmiddels ook internationale organisaties hebben inmiddels projecten opgezet. Naast veel inventarisatiewerk werd al in de jaren zestig gestart met fokprogramma’s voor bijvoorbeeld leeuwaapjes die in het wild zijn uitgezet. Deze dieren werden door hun opvallende kleur veel illegaal gevangen.

Meer dan 250 zoogdieren
De cijfers over het aantal endemische dieren in de Mata Atlântica zijn verbazingwekkend. Wetenschappers hebben (tot nu toe) 261 soorten zoogdieren geteld; 160 komen enkel in deze wouden voor. Er leven meer dan 280 soorten amfibieën, waarvan je er 253 nergens anders kan vinden. Het aantal soorten vogels is meer dan 600. Met grote aantallen endemische soorten zoals miervogels, diverse soorten kolibries, vliegenvangers, spechten en vinken. Waarbij het soms heel lastig is om de verschillende soorten uit elkaar te houden.

Leeuwaapjes zijn de ambassadeurs van dit relatief onbekende kustbos. Tot nu toe zijn er vier soorten door wetenschappers beschreven. Dit zijn het gouden leeuwaapje, het goudkopleeuwaapje, het roodstuitleeuwaapje en het zwartkopleeuwaapje. Laatstgenoemde is pas in 1990 ontdekt … Door hun kleine populaties worden ze allemaal met uitsterven bedreigd.

De afgelopen jaren zijn er translocatieprojecten gestart voor bijvoorbeeld de gouden leeuwaapjes. Ook wordt inmiddels geprobeerd bruggen te creëren tussen de diverse ‘groene postzegels’ regenwoud die er nog zijn. Tot slot blijkt het opbouwen van gewaarwording bij het publiek een belangrijk punt. Het gebied was lange tijd onbekend bij het grote publiek, maar daar komt langzaam verandering in.

Het bos bestaat onder andere uit diverse boomvarens, (uitheemse) bamboe, jacaranda en cederbomen. Bijzonder is de ‘Araucaria angustifolia’, in het Nederlands te vertalen als Parana-pijnboom. Omdat een groot deel van het bos is verdwenen en de zaden populair zijn bij kwekers is ook deze boom bijna niet meer te vinden.

Ook wat planten betreft is de Mata Atlântica een bijzonder gebied. Geschat wordt dat het aantal soorten planten in de regio rond de 20.000 is, waarvan er zo’n 6.000 uniek zijn voor het gebied. Verder onderzoek is de komende jaren nodig om dit gebied in kaart te brengen.

Regenwoud