Sentiero dei Fiori

Sentiero dei Fiori is een unieke via ferrata in het noorden van Italië. Je wandelt letterlijk over de bergpaden, loopgraven en tunnels die Italiaanse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog aanlegden. Onderweg steek je spectaculaire hangbruggen over, hoog boven het Adamello-gebergte in Valle Camonica. Tijdens mijn tocht filmde ik hier een van de spannendste momenten die ik ooit op een via ferrata meemaakte. Dit zijn mijn beste tips om de Sentiero dei Fiori te doen.

Halverwege een smal ijzeren pad op 3.000 meter hoogte, met aan weerszijden alleen lucht, zag ik tijdens het filmen voor mijn YouTube-video iemand letterlijk stokstijf stilstaan. Ze durfde geen stap meer te zetten op de hangbrug van de Sentiero dei Fiori en besloot om op haar kont verder te schuifelen. Ze hing meters boven de rotsen, ze vond elke beweging zichtbaar spannend. Dat moment vat precies samen waarom deze route in Noord-Italië inmiddels een van de bekendste (en meest beruchte) klimtochten van de Alpen is.

Bekijk mijn video van Senteiro dei Fiori

Al mijn nieuwe reisvideo’s zien? Abonneer je op mijn YouTube kanaal

Het Pad van de Bloemen

De Sentiero dei Fiori betekent letterlijk ‘het pad van de bloemen’. En die kom je onderweg ook genoeg tegen. Het park ligt in het Adamello-gebergte bij Passo del Tonale, op de grens van Lombardije en Trentino. Ondanks de vredige naam is dit geen rustige bloemenwandeling, maar een pittige bergwandeling. Een deel ervan is een via ferrata met twee spectaculaire hangbruggen die je bij geen enkele andere route in Italië zo dicht bij elkaar tegenkomt.

“Deze excursie is een bijzondere mix van technisch bergwandelen en een niet al te moeilijke via ferrata. Neem de tijd voor deze hike, hij is heerlijk.”

---

Corno van den Berg

Wat is de Sentiero dei Fiori?

De route volgt vrijwel exact de paden, loopgraven en stellingen die Italiaanse Alpini-soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog met de hand uithakten in de rotsen langs de bergkam tussen Passo del Castellaccio en Passo Pisgana. Dit gebied was het decor van de zogeheten ‘Guerra Bianca’ (de Witte Oorlog) waarin Italiaanse en Oostenrijks-Hongaarse troepen ruim drieënhalf jaar lang vochten. De gebeurde op de rotsen met ijs en sneeuw, op meer dan 3.000 meter hoogte. Het was vaak in extreme kou en onder erbarmelijke omstandigheden.

Om hier te kunnen overleven én standhouden, bouwden de soldaten een indrukwekkende infrastructuur hoog in de bergen. Denk aan legerkampen en barakken, artilleriestellingen, enuitgehakte schuilgrotten in de rots. Maar ook kilometers aan loopgraven en gangenstelsels die de verschillende stellingen met elkaar verbonden. Het pad dat je als wandelaar nu bewandelt, is in feite hetzelfde tracé als de historische verbindingsroute tussen deze stellingen. Van dat verleden is nog verrassend veel te zien.

Wat is er nog te zien?

Het verleden maakt de Sentiero dei Fiori tot veel meer dan een spectaculaire klimtocht. Dit is een openluchtmuseum waar je letterlijk over honderd jaar oude geschiedenis heen loopt, op dezelfde plek waar soldaten onder barre omstandigheden probeerden te overleven. Onderweg loop je onder meer langs:

• Loopgraven en gangenstelsels, uitgehakt in de rotswand
• Restanten van stellingen en barakken, met hier en daar nog houten balkresten
• Roestig prikkeldraad, dat nog altijd langs de oude frontlinie ligt
• Tunnels, waarvan je er één ook gebruikt als (optionele) doorgang bij de eerste hangbrug
• Uitgehakte schuilgrotten in de rots, ooit gebruikt als onderkomen voor de troepen

De twee hangbruggen: de reden dat iedereen hier komt

Na jaren van verval is het pad gerestaureerd en uitgebreid met moderne veiligheidskabels en, als absolute blikvanger, twee grote hangbruggen. Sindsdien is de route uitgegroeid tot een van de populairste via ferrata’s van Noord-Italië.

Beide bruggen hangen op grote hoogte, met een vrij uitzicht over de drieduizenders van het Adamello-massief. Voor wie hoogtes prima vindt, is dit een adrenalinerush met een uitzicht dat je nergens anders krijgt. Voor wie twijfelt: je bent niet de enige. Mijn eigen video van de tocht laat goed zien hoe intens dit voor sommige wandelaars is. En dat een paar seconden stilstaan, diep ademhalen en op je eigen tempo doorgaan volkomen normaal is. Dit is waar de Sentiero dei Fiori zijn naam als “engste hangbrug van Italië” verdient:

• Brug 1: 75 meter lang, met een loopvlak van ver uit elkaar geplaatste dwarslatten waardoor je bij elke stap een stukje lucht onder je voeten ziet.
• Brug 2: 55 meter lang, kort na de eerste brug, met hetzelfde weidse uitzicht, en dezelfde zichtbare leegte onder je voeten.

Bang voor hoogte?

Bij de eerste brug ligt een oude tunnel waar je doorheen kunt lopen. Vanaf het einde van de tunnel heb je alsnog een mooi zicht op de eerste hangbrug, zonder dat je hem hoeft over te steken. Zo kun je alsnog van de route genieten zonder je grenzen te moeten opzoeken.

Is Sentiero dei Fiori geschikt voor beginners?

Dit is geen wandeling voor beginners: de route is zeer geëxposeerd, vereist een goede conditie, vastberadenheid en absoluut geen hoogtevrees. Basiservaring met een via ferrata is een pré. Een groot deel van het pad bestaat uit kabels en ladders in de rots, met de twee hangbruggen als absoluut hoogtepunt (in letterlijke en figuurlijke zin).

Wat heb je nodig?

Omdat dit een echte via ferrata is en geen normale wandeling, is de juiste uitrusting geen luxe maar een noodzaak:

• Klimgordel (imbracatura)
• Via ferrata-set met energie-absorberend systeem (voldoet aan EN 958); dit vangt een eventuele val op
• Klimhelm
• Stevige wandel- of bergschoenen met goed profiel
• Lange broek en een windjack (het kan op 3000 m fors kouder en winderiger zijn dan beneden)
• Handschoenen (fijn voor grip op de kabels en tegen schaafplekken)
• Zonnebril en zonnebrand — op deze hoogte brandt de zon feller dan je verwacht
• Voldoende eten en water, plus een rugzak van circa 20 liter

Geen ervaring met een via ferrata-set? Huur er een bij een bergsportwinkel in de buurt of ga de eerste keer met een berggids.

Wanneer kun je de Sentiero dei Fiori doen?

De route is alleen begaanbaar als de kabelbanen naar Passo Paradiso en Presena open zijn, en dat is doorgaans van 20 juni tot en met 20 september. Buiten deze periode ligt er vaak nog te veel sneeuw of is de infrastructuur gesloten voor onderhoud.

Let op de openingstijden: tot 26 juni en vanaf 6 september draaien de liften alleen op werkdagen en van 8.30 tot 16.45 uur (Paradiso) resp. 16.15 uur (Presena). In het hoogseizoen (25 juli t/m 30 augustus) zijn de tijden ruimer: 8.30–17.45 uur en 8.45–17.15 uur. Check de actuele tijden altijd vooraf, want deze kunnen per seizoen wijzigen.

Beste tijd om te gaan

Ga bij voorkeur vroeg op pad. Niet alleen is het dan rustiger op de bruggen, maar ’s middags is er in de bergen vaker onweer. Dat wil je absoluut niet meemaken op een metalen kabelroute op grote hoogte.

Tips voor een geslaagde tocht

• Ga niet in je eentje op pad als je nog geen via ferrata-ervaring hebt. Sluit je aan bij een groep of huur een berggids.
• Check de weersvoorspelling grondig; bij regen of onweer is de route levensgevaarlijk vanwege de metalen kabels en bruggen.
• Neem de tijd bij de bruggen. Er is geen enkele reden om je te haasten, en stilstaan om de rust te pakken is volkomen normaal.
• Combineer de tocht met een bezoek aan de Presena-gletsjer, waar je met de kabelbaan eenvoudig naartoe kunt.
• Reis je in het hoogseizoen (juli/augustus)? Ga zo vroeg mogelijk om wachtrijen bij de bruggen te vermijden.

Galleria Paradiso: de tunnel bij het kabelbaanstation

Nog voordat je aan de eigenlijke via ferrata begint, loop je bij het bovenstation van de cabinovia op Passo Paradiso (2573 m) al door een stukje geschiedenis. Hier ligt de Galleria Paradiso, een zo’n 60 meter lange tunnel die Italiaanse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog met de hand in het graniet uithakten. De gang diende destijds als schuilplaats tegen de gutsende kou, sneeuwstormen en artilleriebeschietingen op deze hoogte.

Tegenwoordig is de tunnel ingericht als gratis toegankelijke multimedia-tentoonstelling: “Suoni e voci della Guerra Bianca” (geluiden en stemmen van de Witte Oorlog). Terwijl je door de tunnel loopt, langs originele oorlogsvondsten en informatiepanelen, hoor je een geluidsinstallatie met machinegeweervuur en inslaande granaten. Hierdoor krijg je even letterlijk het gevoel terug te zijn in de winter van 1916. De tentoonstelling is gratis en alleen in de zomer open, precies het seizoen waarin ook de Sentiero dei Fiori begaanbaar is.

Mijn eigen ervaring

Ik wilde al jaren de Sentiero dei Fiori doen. Tijdens het maken van de video zag ik waarom dit een bijzondere wandeling is. Het moment waarop iemand de hangbrug niet meer durfde over te steken en op haar kont verder schuifelde, laat precies zien waarom deze route zo bijzonder is. Het is een tocht die je fysiek prima aankan, maar die je mentaal soms even flink op de proef stelt. Twijfel je of het iets voor jou is? Bekijk onze video voor een eerlijke indruk van hoe intens (en indrukwekkend) de bruggen in het echt zijn.