Trench Town

Trench Town op Jamaica is geen plek waar je even langs loopt voor een foto. Het is een arme wijk in West-Kingston, waar gewoon mensen wonen, en tegelijk de plek waar reggae is geboren. Bob Marley groeide hier op, net als Peter Tosh en Bunny Wailer. Je bezoekt Trench Town het best met een gids uit de buurt zelf. Ik deed dat, en het was de meest intense ervaring die ik had op Jamaica. In dit artikel lees je wat je in Trench Town ziet, hoe een tour met een lokale gids werkt en hoe veilig Trench Town is.

Wat is Trench Town?

Trench Town dankt zijn naam aan Daniel Power Trench, een Ierse immigrant die hier in de 18e eeuw een stuk land voor vee had: Trench Pen. In de jaren veertig bouwde de Central Housing Authority op dat terrein een nieuwe woonwijk voor de arbeiders van Kingston. Die woningen werden de “government yards”. Dit zijn blokken van tien tot twintig kamers rond een binnenplaats, met een gedeelde keuken, wasplaats en douche.

Het leven speelde zich af op die binnenplaatsen. Mensen kookten er samen, maakten er ruzie, en maakten er muziek. Uit die yards kwamen eind jaren zestig de rocksteady en de reggae. Behalve de Wailers groeiden hier ook Alton Ellis, de Heptones en de Abyssinians op. Iedereen kende elkaar, en wie een gitaar had, speelde op de binnenplaats.

“Mijn gids, die zichzelf Lovely noemde, waarschuwde me vooraf al. Niet voor gevaar, maar voor wat ik zou zien. De armoede is hier niet weg te poetsen, en dat contrast met de stranden en watervallen van de rest van het eiland maakt het zo intens.”

---

Corno van den Berg

In de jaren zeventig veranderde de wijk. De twee grote politieke partijen van Jamaica streden met gewapende groepen om de controle over de arme wijken van West-Kingston, en Trench Town kwam midden in dat geweld te liggen. Veel van de oude yards raakten beschadigd of werden verlaten. De armoede en de criminaliteit zijn daarna nooit helemaal verdwenen. Dat is precies waarom een bezoek zo indruk maakt: je ziet de plek waar een wereldberoemde muziekstijl ontstond, en tegelijk hoe moeilijk het leven hier nog steeds is.

Trench Town Culture Yard: wat zie je?

Het hart van een bezoek is de Trench Town Culture Yard op Lower First Street. Dit is een van de oorspronkelijke government yards, gerestaureerd en ingericht als klein museum. Sinds 2009 is het officieel beschermd nationaal erfgoed.

In het begin van de jaren zeventig woonde Bob Marley hier bij Vincent “Tata” Ford. Ford runde een gaarkeuken voor de buurt en leerde Marley gitaarakkoorden. Hij staat als schrijver vermeld bij onder meer No Woman, No Cry. Of hij het lied ook echt schreef, is nooit helemaal duidelijk geworden. Volgens een deel van de biografen zette Marley er Fords naam onder, zodat de royalty’s naar de gaarkeuken zouden gaan. Het nummer gaat over deze yard. Dit zie je tijdens een bezoek:

• De kamer van Bob Marley, met zijn bed en een paar originele meubels
• Zijn eerste gitaar, of in ieder geval de gitaar die in de buurt als zijn eerste geldt
• Het wrak van zijn Volkswagen-busje op de binnenplaats
• De gedeelde keuken en wasplaats, zoals ze in de jaren veertig werden gebouwd
• Een kleine galerie met foto’s, krantenknipsels en platen uit de geschiedenis van de wijk
• Muurschilderingen met Marley, Tosh en andere helden uit Trench Town
• Muzikanten en bewoners die er vaak rondhangen, spelen en graag vertellen

Het museum is klein en eenvoudig. Verwacht geen glazen vitrines of een audiotour. De kracht zit in de verhalen van de mensen die er rondleiden, want veel van hen zijn hier geboren.

Trench Town in het kort

• Ligging: West-Kingston, zo’n 15 minuten met de taxi van New Kingston
• Belangrijkste plek: Trench Town Culture Yard, 6-10 First Street
• Openingstijden: dagelijks, ongeveer van 9.00 tot 17.00 uur
• Duur: 1 tot 2,5 uur
• Beste moment: ’s ochtends of vroeg in de middag, nooit na donker

Trench Town bezoeken met een lokale gids

Je kunt de Culture Yard zelf bezoeken, maar wie de rest van de wijk wil zien, doet dat met een gids uit Trench Town. Dat is geen formaliteit. Een gids uit de buurt kent de mensen, weet welke straten je wel en niet in loopt en zorgt ervoor dat je als gast wordt gezien in plaats van als ramptoerist. Bovendien gaat je geld zo rechtstreeks naar de wijk.

Zo ziet de Trench Town excursie er uit

Neem een taxi naar de Culture Yard, regel deze via je hotel. Er zijn ook excursies inclusief vervoer vanuit Kingston en soms vanuit Ocho Rios of Montego Bay.

Bij de ingang kies je tussen alleen de yard, de yard met het huis van Marleys moeder, of een wandeling door de wijk. Persoonlijk vind ik de rondleiding door de wijk het meest intrigerend.

Je loopt met je gids door de wijk. Tijdens de wandeling kom je langs de oude government yards, de straten waar de Wailers speelden, muurschilderingen, kleine gemeenschapsprojecten en soms een repetitieruimte. Je gids stelt je voor aan bewoners en vertelt wat er in de buurt speelt.

Sluit je excursie af met muziek. Veel tours eindigen in een kleine muziekstudio in de wijk, of terug in de yard met een drankje in het café. Er zijn ook kraampjes met kunst en souvenirs van bewoners.

Mijn tip: Neem aan het eind van de tour de tijd in de muziekstudio. Toen ik er was, nam een vader met zijn zoon een reggaeplaat op. Voor hen is die opname geen hobby, maar een kans op een ander leven. Dat is Trench Town in één scène: de muziek is hier nog altijd de uitweg.

Mijn ervaring: intens, en dat is precies goed

Trench Town kende ik, zoals zoveel mensen, vooral van No Woman, No Cry. In dat nummer kijkt Marley terug op de avonden in de government yard: vrienden die samen op de binnenplaats zitten, een buurman die de hele nacht het vuur brandend houdt en er pap van maïsmeel op kookt, die ze met elkaar delen. Hij denkt aan de goede vrienden die hij onderweg is kwijtgeraakt, en troost een vrouw dat alles goed komt. Zo zat het beeld in mijn hoofd: een binnenplaats, een vuurtje, een gitaar en een gedeelde pan eten. Arm, maar warm. De werkelijkheid is rauwer.

Mijn gids noemt zichzelf Lovely. Voordat we vertrekken, legt hij uit wat we gaan doen en geef hij me een eerlijke waarschuwing. “Dit is een sloppenwijk. Het is niet gevaarlijk, maar de ervaring leert dat het voor veel toeristen pittig is. Veel mensen hier willen weg om een ander leven op te bouwen. Maar dat is logisch toch?”

Hij heeft gelijk. De government yards staan er nog: eenvoudige blokken met gedeelde keukens, water en sanitair. Kinderen voetballen met een kapotte bal, vrouwen doen de was en overal zitten kleine winkeltjes, zoals een kleine drankwinkel. Veel huizen zijn half vergaan. De armoede zie je overal, en je kunt er niet omheen kijken.

Aan het eind van de tour stappen we een kleine muziekstudio binnen. Een vader en zijn zoon waren daar een reggaeplaat aan het opnemen. Ze hopen op succes, en daarmee op een route naar een ander leven. Precies zoals Marley en de Wailers dat hier ruim vijftig jaar geleden deden.

Confronterend? Zeker. Maar juist daarom raad ik het iedereen aan die naar Jamaica gaat. Je ziet een kant van het eiland die je vanaf je ligbed aan de noordkust nooit te zien krijgt, en je begrijpt de muziek daarna beter.

Is Trench Town veilig?

Eerlijk antwoord: Trench Town is geen wijk om op eigen houtje door te struinen. Kingston heeft een hoog aantal geweldsmisdrijven, en de armere wijken van West-Kingston horen daar bij. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken geeft Jamaica code geel en raadt af om op eigen houtje arme wijken te bezoeken of na donker alleen over straat te gaan.

Met een lokale gids is een bezoek overdag goed te doen. Duizenden bezoekers gaan elk jaar zonder problemen naar de Culture Yard. Zo maak je het jezelf makkelijk:

• Ga overdag, liefst in de ochtend of vroege middag
• Regel je taxi via je hotel en spreek af dat de chauffeur je weer ophaalt
• Loop niet zonder gids buiten de Culture Yard
• Neem weinig mee: een kleine hoeveelheid contant geld, geen dure sieraden, je telefoon alleen tevoorschijn als je een foto maakt
• Vraag toestemming voordat je mensen of hun huizen fotografeert
• Luister naar je gids als die zegt dat je een straat beter kunt overslaan
• Check vlak voor je vertrek het reisadvies, want de situatie in Kingston kan snel veranderen

Praktische tips voor je bezoek

Hoe kom je er? Met een taxi vanuit New Kingston ben je er in 15 tot 20 minuten. Neem een officiële taxi met een rode kentekenplaat (PP) of laat het hotel er een regelen. Een route-taxi of bus is voor bezoekers niet handig.

Hoeveel tijd? Voor alleen de Culture Yard ben je een uur kwijt. Met een wandeling door de wijk ben je 2 tot 2,5 uur onderweg.

Wat trek je aan? Luchtige, eenvoudige kleding en dichte schoenen. Het is warm en de straten zijn stoffig.

Geld: neem kleine biljetten mee, in Amerikaanse of Jamaicaanse dollars, voor de toegang, fooien en souvenirs.

Ga er met respect heen: je bent te gast in de wijk. Een praatje met bewoners wordt meestal gewaardeerd, en foto’s zonder te vragen niet.

Trench Town combineren met de muziek van Kingston

Trench Town is het begin van het verhaal van Bob Marley. Wil je de rest ook zien, dan kun je deze plekken in één of twee dagen combineren:

• Bob Marley Museum op Hope Road: zijn latere huis en studio, waar in 1976 ook een aanslag op hem werd gepleegd. Het museum is open van maandag tot en met zaterdag; binnen mag je niet fotograferen. Koop je tickets bij voorkeur ter plekke. Lees mijn tips voor het Bob Marley Museum.
• Tuff Gong International: de platenfabriek en studio die Marley oprichtte, met een rondleiding van een uur.
• Orange Street, de “Beat Street” van Kingston: oude studio’s en platenwinkels, zoals Rockers International. Alleen overdag bezoeken.

Met Trench Town ’s ochtends en het Bob Marley Museum ’s middags zie je in één dag hoe Marley van de government yard naar de wereldpodia ging.

Veelgestelde vragen over Trench Town

Waar ligt Trench Town?

Trench Town ligt in West-Kingston, de hoofdstad van Jamaica, ten westen van het centrum en zo’n 15 minuten rijden van New Kingston.

Kun je Trench Town zonder gids bezoeken?

De Culture Yard kun je zelf bezoeken als je er met een taxi naartoe gaat. Voor de rest van de wijk is een gids uit de buurt sterk aan te raden, voor je veiligheid en omdat je zonder gids weinig van de verhalen meekrijgt.

Woonde Bob Marley echt in Trench Town?

Ja. Marley groeide deels op in Trench Town en woonde begin jaren zeventig in de government yard op First Street, bij Vincent “Tata” Ford. Daar ontstonden een aantal van zijn bekendste nummers.

Is Trench Town gevaarlijk?

Trench Town is een arme wijk met criminaliteit. Overdag en met een lokale gids is een bezoek goed te doen. Ga niet na donker en loop niet op eigen houtje door de wijk.