Corno van den Berg©2020

De mooiste rondreis door Oezbekistan

Op ontdekkingsreis langs de Zijderoute.

Lees verder

Corno van den Berg

Over deze reis

Van sommige landen heb je geen voorstelling. Oezbekistan is er zo een. Ik heb wel wat dingen gehoord, zoals van de Zijderoute. Maar verder opvallend weinig. Zelfs van de hoofdstad Tashkent weet ik niets.


Het onbekende Oezbekistan

In Oezbekistan ga ik op twee manieren reizen. Zo reis ik met een gids en een vastgesteld programma langs de belangrijkste bezienswaardigheden in steden als Tasjkent, Samarkand, Bukhara en Khiva. En ontdek ik de rijkdom van Centraal-Azië.

Door Corno van den Berg

Maar ik ga ook zelf op pad met taxi’s en mashrutkas, kleine busjes die behoorlijk oud zijn. Ik wil met name naar plekken in Oezbekistan die ik niet ken. Ook ontmoet ik lokale mensen die graag hun geboortegebied willen laten zien. Dat komt dan goed uit.

De magische Zijderoute

De Zijderoute: Het is zo’n magische term waar je als reiziger meteen beeld bij hebt. En de naam zegt het al waar het vandaan komt. Zijde is al eeuwenlang kostbare handelswaar uit het Oosten. En zeer gewild is in het Westen.

Al in de 1e eeuw wordt er in zijde gehandeld. En ook al doet de naam vermoeden dat er één route is; er zijn er meerdere. Waar naast zijde, ook bijvoorbeeld satijn, robijnen, diamanten, parels en porselein worden vervoerd.

Laatste zonlicht langs de Zijderoute.
Laatste zonlicht langs de Zijderoute. Corno van den Berg

Het vervoer gebeurt vooral met grote kamelenkaravanen. Deze moeten op talloze plekken overnachten en zo ontstaat langzamerhand de Zijderoute, waar ongekend veel handel wordt gedreven. Andere bekende steden op de route zijn Bagdad, Constantinopel (het huidige Istanbul) en Xi’an. Ik bezoek een klein deel; in het relatief onbekende Oezbekistan.

Samarkand

Drie oudere mannen komen op me af. Hun lach verraadt dat ze het erg naar hun zin hebben. We zijn bij Registan in Samarkand; een van de mooiste voorbeelden van islamitische architectuur uit de Middeleeuwen.

Selfie met de man.
Een selfie met de man. Corno van den Berg

Een van de mannen stelt zich voor. Atari pakt zijn mobiele telefoon en opent Google Assistent. Ik moet het land waar ik vandaan kom invullen en dan wat inspreken. Hij leest de vertaling. Hij lacht breeduit en vooral hardop.

De man tikt een antwoord in. In het Oezbeeks welteverstaan. De app vertaalt het en zo ontstaat een heus gesprek. We hebben het over de plek waar hij woont, de Fergana-vallei in het oosten van het land. We praten over zijn werk en zijn kinderen. Hij spreekt geen woord Engels, maar weet wel hoe hij via internet een gesprek kan voeren.

Ik moet glimlachen en vraag zijn leeftijd. 58 typt hij in op het toetsenbord met extra grote letters. Machtig mooi als iemand zo met zijn tijd mee gaat. We maken een selfie en schudden elkaar stevig de hand en lachen. Wat een heerlijk moment.

Registan is volgens velen het mooiste overblijfsel van de gouden eeuwen tijdens de opbloeiende handel langs de Zijderoute. Het centrale plein in het historische hart van Samarkand wordt omringd door drie madrassa’s, oftewel islamitische scholen. De Ulug Bey Madrassa is de oudste. Deze stamt uit 1420.

Babi Kazanova is de gids in de stad Samarkand. Ze ziet dat ik graag foto’s maak. Bij een winkel leent ze een traditionele Oezbeekse jas. ,,Die wordt nog vaak hier gedragen. En ik ben ook model,” lacht ze. Babi begint meteen te poseren op het plein voor de indrukwekkende gebouwen.

Gids Babi in traditionele kleding bij Registan.
Gids Babi in traditionele kleding bij Registan. Corno van den Berg

Ja, een keuze maken in foto’s is hier een uitdaging, want er is ongekend veel te zien. En de rijk gedecoreerde wanden glimmen je tegemoet. Achter elke madrassa ligt weer een plein met gangen, gebouwen en imposant architectuur. Ik kan wel foto’s blijven maken.

Ondertussen legt Babi van alles uit over de stad en het rijke verleden. ,,De oude steden in Oezbekistan zijn relatief onbekend. Maar terwijl bij jullie nog de Gouden Eeuw moest beginnen was hier al een grote rijkdom. En zeker ook in kennis. Onder meer dus van astrologie en dergelijke.”

Chor-Chigor ligt net buiten het plaatsje Urgut. Het is een bron met eromheen oude platanen. Deze bomen zorgen voor schaduw en het is een heilige plek. Een groepje vrouwen drinkt van het heldere bronwater. Ondertussen maken ze selfies met veel gegiechel.

De bron bij Urgut.
De bron bij Urgut. Corno van den Berg

Het binnenland is een andere wereld dan hoe ik in Samarkand was gekomen; met de superdeluxe hogesnelheidstrein. Moderne coupés, terwijl het landschap voorbij vliegt. De kamelen zijn voorgoed ingeruild voor de trein. Jammer, maar begrijpelijk.

Lees hier meer tips over Samarkand >

Bukhara

Ik slenter door het historische centrum van de stad Bukhara. Dat is net als Samarkand uitgeroepen tot Werelderfgoed van UNESCO. Tot 1868 is dit emiraat een onafhankelijk gebied. Ik voel me nietig door de talloze minaretten, mausoleums, toegangspoorten (waar tol werd geheven) en moskeeën.

Bukhara
De schoonheid van Bukhara. Corno van den Berg

Hoe anders is het als een groepje jongeren aan komt lopen. Ik word geregeld gevraagd om op de foto te gaan, waarbij ik letterlijk boven iedereen uit toren. Een bruidspaar laat hier de bruidsfoto’s maken. Hun geluk is duidelijk zichtbaar. Ze lachen als ik ook een foto maak.

Ik zie een man en vrouw beeldbellen met hun telefoon bij de grote moskee. Het blijkt met hun zoon te zijn die in Amerika woont. Ze lachen vaak, waardoor ik het goud op hun tanden kan zien. Ook de iPhone is met goud belegd. Nog voordat ik hallo kan zeggen word ik in het gesprek betrokken. Ik maak op deze manier kennis met de zoon en moet uitleggen waarom ik in Oezbekistan ben. Hij lacht, ja hij heeft heimwee. Ik begrijp hem wel.

De bazaar van Bukhara is een must. Al hou ik sowieso wel van winkelen, maar deze is bijzonder. Elke koepel in het gebouw behoort tot een andere beroepsgroep. Zo ontmoet ik juweliers, kledingmakers, geldwisselaars en nog veel meer handelaars. Ze zijn niet opdringerig of vervelend, maar ook wel geïnteresseerd in deze vreemde toerist.

Ik vraag me af; zouden ze eeuwen geleden bij die kamelenkaravanen ook al souvenirs hebben gehad? En wat verkochten ze dan?

Lees hier meer tips over Bukhara >

Khiva

Itsjan Kala, ik had er nog nooit van gehoord. Het is de ommuurde oude binnenstad van Khiva. En omvat zo’n 50 monumenten en 250 huizen. Itsjan Kala staat ook op de lijst met Werelderfgoed van UNESCO, wat ik direct begrijp als ik door het stadje loop. Maar na Samarkand en Bukhara is het wel wat veel van hetzelfde merk ik.

Een toeriste kijkt uit over Khiva.
Een toeriste kijkt uit over Khiva. Corno van den Berg

Al vind ik de omgeving waar deze stad ligt minstens zo interessant. Khiva was ooit een oasestad. Wat ik merkte toen ik hier naar toe reed; een halfwoestijn met een enkele weg die me zelfs langs de grens met Turkmenistan bracht. Wat weer een groot contrast is met de plek waar ik overnacht; aan de rand van een stuwmeer.

Genieten van de zonsondergang.
Genieten van de zonsondergang. Corno van den Berg

Ik ga ‘op safari’, al is dit wel wat overdreven. De jeep ploegt door het zand, terwijl de zon langzaam onder gaat. Ik stap uit en zie talloze pootafdrukken van dieren. Waaronder een vos, wat hagedissen en enkele afdrukken die ik niet kan thuis brengen. Een mestkever komt voorbij gerend. Dan maak ik daar maar wat foto’s van. Het is tenslotte een safari.

De zonsondergang is ongekend spectaculair. De wolken kleuren alle kleuren rood en geel, terwijl een bootje in het meer dobbert. Ik ruik de barbecue en zie veel groenten alsook heerlijke kruiden die op de vis uit het meer wordt gegooid. Ja, ik lust wel wat. Struinen door de straatjes van Khiva maakt hongerig.

Katoenplukkers
Katoenplukkers Corno van den Berg

Ik ontmoet een groep katoenplukkers. Of eigenlijk zijn het kapokplukkers, want van de kapok wordt uiteindelijk katoen gemaakt. De vrouwen zijn vrolijk, als ik vraag of ik een foto mag maken ontstaat er hilariteit. Sommigen lopen weg, anderen komen juist naar voren.


Zelf op ontdekking

Jahongir heet hij. Dat is de Oezbeekse naam voor Vladimir. ,,Ja, die van Poetin,” lacht hij. ,,Het betekent ‘Persian take the world’, vind ik wel bij me passen,” lacht hij. Jahongir is chauffeur en gids tegelijk. Hij neemt me graag overal mee naar toe, maakt niet uit waar.

Op internet zag ik foto’s van bergen met in de buurt een moskee met een groen dak. Dus ik zeg: ,,Ik wil graag hier naar toe; de natuur in.” Hij kijkt even moeilijk, totdat ik hem de coördinaten op Google Maps laat zien. Hij lacht en knikt. Hij biedt zijn diensten aan voor een schijntje, ik hoef niet eens te onderhandelen.

De geitenhoeder en zijn hond.
De geitenhoeder en zijn hond. Corno van den Berg

Hij start zijn oude Lada en geeft gas. En stevig ook. Uit de speakers komt Oezbeekse disco, terwijl hij zelf graag meezingt. Ongeveer net zo hard als dat hij rijdt. Zo rijden, of scheuren we eigenlijk, over het Oezbeekse platteland. Jahongir lijkt continue haast te hebben. Zoals bijna iedereen op de weg.

Totdat we bij een geitenhoeder met hond komen. Hij trapt op de rem en wijst. Ja, ik ga al. Ik stap uit en pak mijn camera. De hond komt kwispelend op me af, de man lacht wat verlegen. Of ik wat foto’s mag maken vraag ik. Hij wijst meteen op zijn geiten, al vindt hij het zelf ook wel leuk merk ik.

De omgeving met geitenhoeder.
De ruige omgeving met geitenhoeder. Corno van den Berg

Jahongir heeft zelf ook wat ideeën waar te stoppen. Plotseling doemt een vreemd gebouw op. Het ligt op een heuvel en doet erg ‘Sovjet-Unie’ aan. Het blijkt een vreemde Russische zonnestudio te zijn uit de jaren zeventig. Al heb ik geen idee wat dat is. Jahongir vraagt of ik naar binnen wil. ,,Ja!”

Werkzaamheden aan de vreemde zonnefabriek.
Werkzaamheden aan de vreemde zonnefabriek. Corno van den Berg

Terwijl ik een beetje zielloos ronddwaal in het immense pand komt ineens een gids tevoorschijn. Hij legt me eerst de functie van het gebouw uit. ,,Via de tientallen zonnepanelen werden hier zonnestralen weerkaatst naar een soort opvangbekken. Dat is deze halve kom hier.”

Hij ziet mijn vragende blik. ,,Het werd gebruikt om grondstoffen te testen voor de ruimtevaartmissies van de Sovjet-Unie. Zodat de raketten niet zouden verbranden als ze weer in de atmosfeer zouden komen. Het was de enige plek in de voormalige Sovjet-Unie waar dit gebeurde.”

Reparaties aan de zonnepanelen.
Reparaties aan de zonnepanelen. Corno van den Berg

Ik zie mensen de enorme spiegels repareren. Wat een dagtaak moet zijn, want alles valt zo’n beetje uit elkaar. Met name de techniek is bijzonder. Alles is erg ouderwets en half vergaan. De Russische teksten op diverse plaatsen maken het af.

Dit complex is het meest intrigerende van de gehele reis vreemd genoeg. De groene moskee was gaaf, maar dit had ik niet verwacht. Ik sta perplex. De sfeer is wonderlijk te noemen. Ook het feit dat het er extreem rustig is, en geen toeristen, helpt wel.

Tomatenverkoopsters lang de weg.
Tomatenverkoopsters lang de weg. Corno van den Berg

Op de terugweg stopt Jahongir nog een keer. Ik had onderweg gevraagd naar de vele wijngaarden die ik zag. ,,Hoog tijd voor wijn,” zegt hij lachend. De rode wijn wordt geserveerd in een plastic fles. De smaak is extreem zoet en wat alcoholpromillage betreft zeer sterk. Zo voelt mijn reis door Oezbekistan ook; heel sterk.


Tasjkent

Tasjkent is de hoofdstad, al was het vroeger lange tijd Samarkand. Er staan nog veel gebouwen uit de periode van de Sovjet-Unie, al wordt het wel minder. Opmerkelijk genoeg is de Russische architectuur is aan een revival bezig. En terecht als ik door de beroemde metrostations van Tasjkent loop. Overdadige kleuren en bombastische pilaren geven deze ondergrondse wereld iets moois.

Het beroemde hotel Uzbekistan.
Het beroemde hotel Uzbekistan. Corno van den Berg

Hotel Uzbekistan is jarenlang het symbool geweest van de hoofdstad Tasjkent. De architectuur van dit immense vierkante gebouw is typisch Sovjet-Unie; uit lang vervlogen tijden. Ik loop naar binnen en doe een stap terug in de tijd. De receptie kan zo figureren in een Russische film uit de jaren tachtig.

Op diverse plaatsen in Tasjkent is duidelijk te zien dat het Sovjet-Unie tijdperk nog niet zo heel lang geleden is. Oezbekistan werd pas in 1991 zelfstandig, net als veel andere landen uit de voormalige Sovjet-Unie. Inmiddels vind je hier ook moderne gebouwen; het is een heerlijke mix merk ik.

De metro in Tashkent.
De metro in Tashkent. Corno van den Berg

Het mooiste zijn de metrostations; al straalt het wel vergane glorie uit. De pompeuze pilaren die het dak dragen zijn ongekend fraai. Velen zijn fel gekleurd; groen en blauw overheersen. Aan de muur zijn bombastische kunstwerken bevestigd waarin de naam van het metrostation is verwerkt.

Toegang tot de metro kost welgeteld 14 cent per rit. Een beambte wil mijn tas zien en knikt. De roltrap naar beneden wordt omringd door donkergekleurd hout. De elektrische trap kraakt en piept. Eenmaal beneden zie ik schooljongens een selfie maken. Een paar vrouwen maken een praatje terwijl ze wachten.

De metro in Tashkent.
De metro in Tashkent. Corno van den Berg

Er arriveert een metro, ineens is het een drukte van belang. De metrowagons die uit de donkere tunnel komen kunnen zo in een museum. Ze passen perfect bij het geheel. Ik stap in en ga lekker station hoppen. De ene is nog mooier dan de ander, ik ga nog even door.

Ook bezoek ik de diverse moskeeën in de stad. En elke keer valt het weer op; de mensen zijn erg aardig. En zeer geïnteresseerd in de toeristen die hun land bezoeken. Bij een koksschool zie ik hoe jonge koks hun examen. Ik mag ook hun lokale gerechten proeven. Ja, dit lust ik wel. Tasjkent is heerlijk als afsluiting van mijn rondreis door Oezbekistan. Letterlijk.


Foto-Album