Lokale naam: Napoli

Het is een drie-eenheid die nauw met elkaar is verweven. Een uitbarsting van de Vesuvius zaaide dood en verderf in Pompeii. De mens bouwde een nieuwe stad, Napels. Wetenschappers ontrafelen langzaam de gruwelijke geschiedenis, die overigens weinig geruststellend is. Hier kan je ervaren hoe het is om met een actieve vulkaan te leven.

En Napels heeft in de diverse musea de beste overblijfselen die zijn gevonden in Pompeii en Herculaneum. Terwijl het onderzoek door gaat discussiëren wetenschappers nog steeds over de precieze feiten. En blijven met diverse vragen zitten.

Ligt het aantal slachtoffers in Pompeii zo laag, omdat het al zo goed als verlaten was door de aardbeving uit 62 na Chr.? Wat was de precieze rolverdeling tussen Pompeii en Hercunaleum? Hoeveel ligt er nog van deze steden bedolven onder de grond? Zijn er nog meer steden?

Overigens werd ook de stad Napels getroffen door de vulkaanuitbarsting van 79, maar bleef relatief ongeschonden. De stad aan de Golf van Napels speelde eeuwenlang een belangrijke rol. Maar door de gunstige ligging kent het een rumoerig verleden, waarbij Grieken, Romeinen, Longobarden, Vikingen en Garibaldijnen probeerden het in te lijven. Tegenwoordig wordt de stad vooral geassocieerd met de maffia.

Inmiddels is het gebied rondom de krater uitgeroepen tot Nationaal Park. De vulkaan herbergt talloze bijzondere planten en dieren. Lokale bewoners noemen de vulkaan een wolf in schaapskleren. Opmerkelijk is dat met het onthullen van de feiten uit het verleden de angst voor een nieuwe uitbarsting toe neemt. Oftewel, wat zijn tegenwoordig de gevaren voor de bevolking? Want er wonen ditmaal geen tienduizenden, maar miljoenen mensen op de flanken van de vulkaan. En de laatste uitbarsting was in 1944.

Pompeii behoort tot de grootste publiekstrekkers van Italië. De ruïnes geven een beeld van hoe de stad ten onder ging aan natuurgeweld. Hier kun je lang dwalen tussen de straten, door de huizen, tempels en talloze andere gebouwen. Zoekend naar fresco’s, mozaïeken, belden, zuilen en nog talloze typische Romeinse (en Griekse) kenmerken. Wie een compleet beeld wil krijgen moet ook Herculaneum bezoeken. Daar krijg je een goed beeld van hoe Romeinse huizen er uit hebben gezien.

Tot slot is Napels dé plek om alle gevonden kunstschatten te zien. En om te zien hoe de Italianen tegenwoordig leven met de dreiging van de Vesuvius op slechts negen kilometer afstand. Wie echt de angst (als ook het respect) voor de vulkaan wil voelen, moet de berg op. Dan pas begrijp je iets van de gevoelens van de bewoners.

Een blik in de hal met de Romeinse keizers in het Archeologisch Museum in Napels.
De hal met Romeinse keizers in het Archeologisch Museum in Napels. Trey Ratcliff

Nationaal Archeologisch Museum
(Lokale naam: Museo Archeologico Nazionale)
Het Nationaal Archeologisch Museum is verplichte kost voor wie naar Pompeii en/of Hercunaleum is geweest. Een groot deel van alle opgravingen is door de eeuwen heen door roof verdwenen. Daarom ligt een deel van de schatten hier, om verdere diefstal te voorkomen. En om de kwetsbare stukken te beschermen. Waaronder het wereldberoemde dubbelportret, de meest persoonlijke tekening van allemaal. Sommige wetenschappers gaan er van uit dat het Terentius Neo en zijn vrouw zijn, anderen beweren dat het Paquius Proculus en vrouw waren. Ook zijn hier bijvoorbeeld enkele gevonden documenten uit Villa dei Papyri in Herculaneum te zien.

Dom van Napels
(Lokale naam: Duomo di Napoli)
De Duomo di Napoli is een imposante kathedraal aan de Via Duomo. De opvallend witte kerk stamt uit de 13e eeuw. Hij werd gebouwd in opdracht van Karel van Anjou, een zoon van koning Lodewijk VIII van Frankrijk. Het bijzondere is dat Van Anjou bestaande christelijke gebouwen opnam in het ontwerp. Zo is in de linkervleugel zijn de restanten te zien van de Santa Restituta, een basiliek die stamt uit de 6e eeuw. Ook de doopkapel San Giovanni in Fonte, deze staat bekend als het oudste baptisterium in de westelijke wereld. Volgens geleerden gaat deze terug tot de tijd van Constantijn de Grote, die leefde van 280 tot 337 na Chr. In de eeuwen daarop werden daarop onder meer diverse mozaïeken toegevoegd. Door hun oudheid zijn de Christelijke mozaïeken van groot belang. De kerk is beroemd omdat in de Dom het gestolde bloed van San Gennaro, de beschermheilige van Napels, wordt bewaard.

Fresco uit het Huis van de Faun in Pompeii; te zien in het Archeologisch Museum in Napels.
Fresco uit het Huis van de Faun in Pompeii; te zien in het Archeologisch Museum in Napels. Gdg

Castel Sant’Elmo
Het Castel Sant’Elmo stamt uit de zestiende eeuw. De bouw van het kasteel gebeurde in opdracht van Pedro Álvarez de Toledo, een Spaanse onderkoning van Napels. Het staat op de resten van een kasteel uit de veertiende eeuw. De opdrachtgever daarvan was Robert van Anjou, destijds de koning van Napels. Hij overleed in 1343, precies het jaar dat het kasteel af was. Tegen het fort is later een klooster gebouwd, het Certosa di San Martino. Het immense pand doet tegenwoordig dienst als kunstmuseum: het Museo di San Martino. Het ligt aan de Via Tito Angelini op de gelijknamige heuvel Sant’Elmo. Vanaf het kasteel en het museum heb je een goed uitzicht over de stad, de Golf van Napels en de Vesuvius.

Castel dell’Ovo
De naam Castel dell’Ovo (wat ‘eikasteel’ betekent) slaat niet op de vorm van het kasteel, maar op een legende. In dit kasteel zou de Latijnse dichter Virgil een ei hebben verstopt. Onduidelijk is waarom hij dit gedaan heeft. Volgens de verhalen zou het lot van het kasteel afhankelijk zijn van het ei. Het kasteel ligt op een rotsachtig schiereilandje in de Golf van Napels. Het huidige kasteel stamt uit de vijftiende eeuw en werd onder de vlag van het (Spaanse) Koninkrijk Aragón gebouwd. Daarvoor hebben wetenschappers achterhaald dat hier onder meer in de eerste eeuw na Christus een Romeinse villa stond. Dat later compleet werd verbouwd tot fort. Dit is dan ook de plek waar Romulus Augustulus gevangen zat. Hij was de laatste keizer van het West-Romeinse Rijk die in 476 werd afgezet. De toegangsweg is bijzonder, het is een meer dan 100 meter lang voetpad door het water. Het kasteel is een populaire trouwplek voor verliefden.

Castel Nuovo (of Maschio Angioino)
Het Castel Nuovo is het pronkstuk van Karel I van Anjou. Toen hij in de tweede helft van de 13e eeuw koning werd van het koninkrijk Sicilië (dat toen ook zuidelijk Italië omvatte) verplaatste hij de hoofdstad van Palermo naar Napels. En liet hij dit kasteel bouwen. Van het oorspronkelijke kasteel is alleennog de Cappella Palatina te zien. Op de binnenplaats is de kerk Santa Barbara met fresco’s van de beroemde Giotti.

De huidige naam Castel Nuovo (Nieuw Kasteel) gaf Alfonso I van Aragon het in 1443 toen hij liet verbouwen. Voor zijn glorieuze intocht in dat jaar werd de Arco di Trionfo gebouwd, een toegangspoort van wit marmer. Ze steken af bij het grijze vulkanische gesteente en de vijf massieve torens. In het kasteel is ook het Museo Civico Filangieri gevestigd. Hier zijn alle kunstwerken uit het kasteel te zien, waaronder veel beelden en schilderijen.

Villa’s van Stabiae
Stabiae was een stadje aan de baai van Napels. Het lag op ongeveer 5 km. vanaf Pompeii, en is vooral beroemd vanwege de luxe villa’s die hier gevonden zijn. Ook Stabiae werd bij de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n. Chr. onder een laag as van ongeveer twee meter dik. Onderzoek heeft aangetoond dat dit deel van Italië sinds de 8e eeuw v. Chr. werd bewoond, waarschijnlijk door de Etrusken.