Op het Great Barrier Reef kun je ontmoetingen met immense vissen zoals deze bultkoppapegaaivis.
Een bultkoppapegaaivis met duikers. Roberta W.B.

Wetenschappers noemen het Groot Barrièrerif liefkozend ‘het grootste organisme op aarde’. De felle kleuren van dit meer dan 2.300 kilometer lange koraalrif wordt zelfs door astronauten vanaf de maan gezien. De koralen, het zand en het heldere water zorgen voor een kleurenspel dat zijn weerga niet kent.

De meeste toeristen worden dagelijks ingevaren om te snorkelen of te duiken. Jammer genoeg zien ze maar een fractie van de diversiteit.

Het is het grootste koraalrif ter wereld. En loopt van het zuidelijke deel van de provincie Queensland van Australië helemaal door tot het zuidelijke puntje van Papoea Nieuw-Guinea. Met diverse eilanden en atollen (dit zijn ringvormige eilanden van koraal met in het midden water). Sommige eilanden zijn bewoond.

Eén van de zandstrandjes van het Great Barrier Reef. Corno van den Berg

Vroeger dacht men dat een koraalrif bestond uit waterplanten. Inmiddels is bekend een koraalrif een immense dierentuin is. De meest voorkomende vormen zijn poliepen, die op hun beurt weer uit duizenden diertjes bestaan. Zij vormen de basis voor het rif.

Rond het Groot Barrièrerif zijn meer dan 350 koraaltypen geteld. Dat is uitzonderlijk veel. De koraaldiertjes en de zon hebben een innige relatie. De diertjes (die de poliep vormen) leven voornamelijk van plankton en algen dat graag in water leeft dat warm, helder en zout is.

Grote boten en permanente aanlegsteigers bij een koraalrif van het Great Barrier Reef.
Een van de snorkellocaties. Andrew J. Cosgriff

Het klinkt vreemd, maar een koraalrif is eigenlijk ook een enorme begraafplaats. Het is gebouwd op het skelet van honderdduizenden zeediertjes. En op deze resten leven dan weer andere zeedieren. De eerste koraalriffen ontstonden volgens zeebiologen ongeveer 500 miljoen jaar geleden.

De voorouders van het huidige koraal ontstonden overigens in Zuid-Europa 230 miljoen jaar geleden. Het Groot Barrièrerif is vrij jong. Volgens de laatste berekeningen is het ongeveer 500.000 jaar oud. En de oudste koralen die er nu liggen zijn zo’n 8.000 jaar.

Een kokosnoot loopt uit op het strand van één van de eilandjes op het Great Barrier Reef.
Ook op het land is nieuw leven te zien. Philip Morton

Voortplanting op het rif is jaarlijks een bijzondere gebeurtenis. Veel hangt van de omstandigheden af. Zo moet de watertemperatuur goed zijn (rond de 27 graden) en het tij moet meewerken (springeb, dus heel laag water). Dan ontstaat ’s nachts een ongekende explosie, die pas sinds kort door de wetenschap volledig wordt begrepen.

Koraal kan zich op twee manieren voortplanten. Sommige koralen splitsen zich af en gaan verder als twee individuen. Andere soorten produceren één keer per jaar zowel eieren als sperma. Deze drijven naar de oppervlakte waar de daadwerkelijke bevruchting plaats heeft. Daarna drijven ze met de stroming mee naar een geschikte plek om zich vast te klampen en te groeien.

Op sommige plekken valt het koraal van het Great Barrier Reef droog.
Op sommige plekken valt het koraal van het Great Barrier Reef droog. Corno van den Berg

Wetenschappers hebben tot nu toe meer dan 1.900 vissoorten rond dit immense koraalrif geteld. Maar dit is slechts het topje van de ijsberg. Het aantal slakachtigen is bijvoorbeeld veel groter. Dat zijn er zo’n 4.000. Zeeschildpadden vertonen zich geregeld op het rif. Van de zeven op de wereld worden er zes verschillende soorten weleens door toeristen gezien. Koraalriffen zijn ook een favoriete plek voor dolfijnen en ook haaien worden vaak rond de riffen gezien. Ook van walvissen bekend is dat ze af en toe langs de riffen trekken.

Plantaardig materiaal, zoals algen, zijn de voedselbron voor veel dieren rond het rif. In het Great Barrier Reef zijn maar liefst 600 soorten algen te vinden, al zal je ze met het blote oog niet zo snel herkennen. Daarnaast groeit er 14 soorten zeegras, waarvan er twee alleen maar hier voorkomen. Zeegras is een relatief jonge familie; volgens wetenschappers zijn ze pas 70 miljoen jaar op aarde. Algen daarentegen al twee miljard jaar.

Doen!-tips:

Zie de voortplanting van het koraal

De voortplanting van het koraal is een bijzondere gebeurtenis, al zie je soms geen hand voor ogen.
De voortplanting van het koraal. Yusmar

De derde week van november (of daaromtrent) is meestal heel bijzonder in het Great Barrier Reef. Dan plant het koraal zich massaal voort, mits de omstandigheden goed zijn. Met een immense explosie tot gevolg. Vanwege de variabele datum is enkele dagen speling hebben wel handig. En je moet niet bang zijn voor nachtduiken.

Snorkel met een zeebioloog
Wie graag snorkelt ziet veel, maar kan lang niet alles op waarde schatten. Wat is bijzonder en wat is gewoon? En als je op de boot bent en zegt dat je een hele grote groengele vis hebt gezien, krijg je een boek in handen gedrukt met minimaal twee pagina’s vol groengele vissen. Wie wil weten wat ie ziet en daarnaast veel uitleg wil hebben kan gaan snorkelen met een zeebioloog.

Maak kennis met ‘Nemo’

Clownsvissen op het Great Barrier Reef.
Clownsvissen op het Great Barrier Reef. Leonard Low

De animatiefilm ‘Finding Nemo’ maakte clownsvissen wereldberoemd. Deze dieren waren al bekend bij veel duikers en snorkelaars, maar zijn nu de populairste van het gehele rif. Deze kleurrijke dieren kun je hier relatief eenvoudig vinden als je weet waar je moet kijken. Ze leven (als enige vis) tussen anemonen, die vaak mee bewegen op de golfstroom. Let op: er zijn talloze soorten clownsvissen en sommige lijken extreem op elkaar. Je kunt aan de duik- of snorkelinstructeur vragen hoe je ze uit elkaar kunt houden.

Zoek naar doejongs of manta’s
De wat meer avontuurlijke vakantieganger kan op het Great Barrier Reef zijn hart ophalen. Zo zijn er bijvoorbeeld speciale tochten waarbij je op zoek gaat naar dugongs (een soort zeekoe) of mantaroggen. Of je vaart naar afgelegen plekken om daar te snorkelen of te duiken. Met name voor groepen worden speciale tours opgezet. Maar ook voor een of twee mensen heb je keuze te over. Feitelijk is alles mogelijk. Via het net kun je vanuit Nederland al afspraken maken, zodat je verzekerd bent van een plek op de boot. Cairns biedt de meeste mogelijkheden, maar ook vanuit Port Douglas gaan veel boten.

Help mee de bedreigde karetschildpad te redden

Een karetschildpad zwemt op zijn gemak voorbij.
Een karetschildpad zwemt op zijn gemak voorbij. eNil

Vrijwilligers kunnen bij het Great Barrier Reef aan het werk om de nestplaatsen van de zeer zeldzame karetschildpad te beschermen. Je vangt de dieren, meet ze, ringt ze en laat ze weer vrij. Daarnaast leer je van wetenschappers wat de problemen zijn. Zoals bijvoorbeeld roof van de eieren door mensen en wilde varkens. En je leert wat er tegen kan worden gedaan.

Spot walvissen
Relatief onbekend is dat rond het koraalrif ook veel walvissen leven. Deze kunnen via speciale walvissafari’s worden gezocht. Van juni tot begin november kun je bultruggen zien migreren van de koude zuidelijke wateren naar het noorden.

Slaap op zee
Wil je weleens slapen boven het Great Barrier Reef? Dat kan, op verschillende manieren. Overnacht op een zeilboot, of een catamaran. Waarbij je het koraalrif voor je alleen hebt. En als alle toeristen weg zijn; keert de rust weer. Wat is er mooier dan op je gemak de ondergaande zon in een kleurengevecht zien spelen met de elementen? Deze excursies zijn zeer geschikt voor een (begeleide) duik- of snorkeltocht in het donker. Ideaal voor wie meerdere dagen wil snorkelen of duiken.

Zoek de haaien van het Great Barrier Reef

Een zebrahaai met een gestreepte zuigvis en jonge gouden makrelen op het Great Barrier Reef.
Een zebrahaai met een gestreepte zuigvis. Richard Ling

Het Great Barrier Reef telt talloze soorten haaien. De kans dat je er een tijdens het snorkelen of duiken tegen komt is reëel. Denk aan: grijze rifhaai, zebrahaai, geschulpte hamerhaai, witpunthaai en witpuntrifhaai. Maar er zijn er veel meer. Kijk dus goed om je heen.

Overnacht op een eiland
In het Great Barrier Reef zijn zeiltochten met overnachtingen op eilanden erg populair. Je hebt diverse mogelijkheden. Een zeiltocht met een rustiek guest house op een afgelegen eiland bijvoorbeeld. Of een tocht waarbij je slaapt in je eigen tentje op een klein eiland. De zonsondergang en zonsopgang krijg je er gratis bij. Er zijn in totaal meer dan twintig eilanden die verschillende voorzieningen hebben.

Ervaar het onderwaternachtleven
De meeste duikorganisaties bieden nachtduiken op het Great Barrier Reef aan. Niet alleen het licht is anders (en minder), maar ook het dierenleven is anders. Wie meerdere dagen gaat kan meestal ook wel een nachtduik maken, maar het is ook mogelijk een losse nachtduik te boeken. Snorkelen kan overigens meestal ook.

Bezoek alle vier soorten duiklocaties
Voor een leek zijn koraalriffen allemaal gelijk. Maar een ervaren duiker of een natuurliefhebber kent de verschillen. Zo heeft het Great Barrier Reef vier soorten duiklocaties:

  • Het binnenrif bestaat uit ondiepe koraaleilanden.
  • Het verder gelegen buitenrif daartegen is veel afwisselender, met canyons, grotten en andere uitdagingen voor duikers. Door het andere landschap kun je dus ook andere diersoorten tegen komen.
  • De noordelijke riffen worden wel de rijkste koraalriffen ter wereld genoemd. En nog niet echt verstoord door het toerisme en vol dierenleven. Met als hoofdprijs de gevlekte reuzentandbaars, die in leven in het immense Cod Hole.
Macrofotografie onderwater is niet eenvoudig. Hier zie je het oog van een gevlekte reuzentandbaars bij Cod Hole.
Macrofotografie: een gevlekte reuzentandbaars. Richard Ling
  • Tot slot is er de zogeheten Koraalzee, het deel ten oosten van het rif. Dit is de plek voor grijze rifhaaien, hamerhaaien en witpuntrifhaaien. Wie alle plekken wil zien is minimaal een week onderweg.

Stap in een onderzeeboot
Je gaat maar een meter diep onderwater. In een soort onderzeeboot. Maar je hebt door het speciale glas wel een perfect overzicht van het rif. Het is net een natuurfilm, maar dan echt. Er is tevens een soort platform op zee, waar je naar de bodem kunt kijken en kan zien hoe bijvoorbeeld duikers hun route uitstippelen. Ideaal voor mensen die niet nat willen (of kunnen) worden.

Ontdek ’s nachts het ondiepe rif
Wie liever niet duikt of snorkelt in de nacht kan wandelend het ondiepe rif verkennen. Eén van de meest beroemde plekken is Lady Musgrave Island, dat eenvoudig vanuit het dorpje met de opvallende naam 1770 te bereiken is. In de avond kun je hier met speciale schoenen, een zaklamp en een gids op pad. En je ziet zeekomkommers, maar mogelijk ook jonge haaien die de beschutting van de baai opzoeken. Om daarna voldaan je tent op te zoeken.

Kajak langs het koraalrif
Met een kajak zal je waarschijnlijk niet zo heel veel van de onderwaterwereld zien, maar wel al het leven er om heen. Oftewel, diverse eilandjes en mogelijk dieren als walvissen, zeeschildpadden en zeearenden.

Heron Island is één van de eilandjes met fijn zand en vooral veel open ruimte.
Heron Island is één van de eilandjes met fijn zand en vooral veel open ruimte. Twin Peaks

Corno’s reistips:

Het rif kent feitelijk maar twee seizoenen. Januari, februari en maart is het natte seizoen, als de monsoon voorbij trekt. Dit betekent regen in de morgen en namiddag. De helderheid van het water laat te wensen over. De rest van het jaar kun je goed snorkelen en duiken, maar in oktober, november en december is het zicht onderwater het best. In november kun je het voortplanten van het koraal meemaken, terwijl van juni tot november honderden bultruggen voorbij trekken.

Je kunt je bezoek goed zelf regelen maar er zijn ook genoeg rondreizen die Great Barrier Reef in hun programma hebben.

Koraalriffen