Bialowieza National Park

Het Białowieża-woud ligt in het oosten van Polen, direct aan de grens met Wit-Rusland (Belarus). Białowieża, zoals het vaak liefkozend wordt genoemd, is een mozaïek van vochtige moerasgebieden, dichte bossen en open weiden. Hier vormen flora en fauna een indrukwekkende verscheidenheid. Eeuwenoude bomen domineren het decor en vormen het leefgebied voor zeldzame en iconische Europese dieren. Dit uitgestrekte boscomplex strekt zich over meer dan 3 000 km² uit. Dankzij eeuwen van beperkte menselijke ingrepen blijft het landschap er nog steeds bijna ongerept en vol biodiversiteit.

Een oerbos is een bos dat zich volledig natuurlijk heeft ontwikkeld, zonder (of met nauwelijks) menselijke ingrepen zoals houtkap, aanplant of beheer. Het wordt ook wel primair bos genoemd en heeft de hoogste diversiteit van alle bossen.

Dit zijn kenmerken van een oerbos:
Geen bosbouw: bomen groeien, sterven en vergaan op natuurlijke wijze
Alle leeftijden door elkaar: jonge boompjes staan naast eeuwenoude bomen
Veel dood hout: omgevallen bomen blijven liggen en zijn cruciaal voor schimmels, insecten en vogels
Hoge biodiversiteit: zeldzame planten en dieren die in beheerde bossen niet kunnen overleven
Eeuwenoude continuïteit: vaak honderden tot duizenden jaren oud

Ik wil op reis met de lokale wolf tracker en wildlife gids Łukasz Długowski. Hij kent het immense Białowieża-woud als zijn broekzak en weet veel van het gedrag van de dieren. Hij biedt trips aan van meerdere dagen in het gebied. Bij de kennismaking vertelt hij van alles over het gebied, de dieren en de mensen die er leven. Maar het zijn vooral de excursies die zeer de moeite waard zijn.

We gaan vroeg op pad, terwijl het vriest en velden bedekt zijn met rijp. Juist in de vroege ochtend heb je hier de grootste kans om dieren te zien. Al snel kruisen meerdere herten ons pad, die rustig door het bos trekken. Łukasz kent het gebied en zijn dieren door en door en leert je kijken naar subtiele sporen: pootafdrukken, vraatsporen en looproutes die verraden welke dieren hier leven. Zijn kennis van de dieren en het ecosysteem van Białowieża maakt zo’n wildlife tour niet alleen spannend, maar ook inhoudelijk sterk.

De houten cabin waar ik verblijf heeft een moderne douche. Maar Łukasz stelt het 'natuurlijk douchen' voor; oftewel een duik in een lokale beek. Ik twijfel even, maar dit is echt avontuur. En hij heeft gelijk, als je eenmaal 'door bent' is het heerlijk. Ja, dit is een oerbos op een oermanier beleven.

Naast lange wandelingen in het bos, bezoeken we ook talloze kleine dorpjes. Veel dieren verlaten het bos om op zoek te gaan naar eten. En, eerlijk is eerlijk, dan zie je ook sneller dan in het dichte bos. Rond het Białowieża-woud liggen meerdere dorpen waar mensen al generaties lang samenleven met wisenten, wolven en ander wild. Naast Białowieża zelf zijn dat onder andere Narewka, Teremiski, Pogorzelce en Hajnówka.

Bij het vallen van de avond zie ik een groep wisenten lopen over een akker, vlak bij een dorp. Daarom is dit de beste plekk in Europa om wisenten te spotten in het wild. Het moment voelt surrealistisch: oeroude dieren in een hedendaags landschap. Vooral in de vroege ochtend en tegen de avond is de kans groot dat wisenten op akkers en weilanden rondom deze dorpen verschijnen, soms op loopafstand van huizen.

Op een andere dag zie ik iets anders lopen. Eerst dacht ik aan een kat, maar het is een wasbeerhond. Dit is een zeer schuwe soort die je zelden overdag ziet. Dit dier komt uit Azië en werd ooit uitgezet voor zijn vacht en de jacht, maar is inmiddels verwilderd.

Naast wandelen en wildlife spotten ontdekte ik het Białowieża-gebied ook vanaf het water. Tijdens een kajaktocht door smalle riviertjes, omzoomd door riet en overhangende bomen, ervaar je hoe stil en puur dit landschap is. Het tempo ligt laag, waardoor je de natuur intenser beleeft dan te voet. Terwijl we geruisloos door het water gleden, zag ik een ijsvogel op een tak zitten. Als een felblauwe flits schiet hij daarna langs de oever. Dit is een moment dat je alleen meemaakt als je echt de tijd neemt. Kajakken is een verrassend goede manier om dieren te spotten in Polen, omdat je weinig geluid maakt en vaak op plekken komt die te voet nauwelijks bereikbaar zijn.

Door de eeuwen heen was het Białowieża-gebied jachtdomein van Poolse koningen en later van de Russische tsaren. Deze adel beschermde het bos eeuwenlang tegen grootschalige ontbossing, waardoor het uniek is gebleven.

Tegen het einde van de jaren 1920 was de wisent (ook wel Europese Bizon genoemd) in heel Europa bijna uitgestorven. Alleen in Balowieza leefden nog enkele tientallen dieren. Dankzij internationale fokprogramma’s konden ze echter opnieuw worden geïntroduceerd in het woud, en tegenwoordig leeft hier één van de grootste populaties van het continent. En komen de dieren die op diverse locaties worden uitgezet (ook in Nederland bijvoorbeeld) van origine uit Balowieza.

Wie het Białowieża-woud bezoekt, verblijft het best in of vlak bij het dorp Białowieża. Dit is de rustige en bijna tijdloze toegangspoort tot het Białowieża Nationaal Park. In en rond het dorp vind je kleinschalige guesthouses, houten lodges en ecolodges, vaak gerund door lokale families. Verwacht geen luxe resorts, maar sfeervolle accommodaties die perfect passen bij de omgeving. Veel verblijven bieden een vroeg ontbijt aan voor wie op wildlife-excursie gaat. In het dorp zelf ligt ook de karakteristieke Orthodoxe Sint-Nicolaaskerk, evenals het bezoekerscentrum en museum van het nationaal park. Ook het Restauracja Carska is absoluut de moeite waard. Dit restaurant is in het oude stationsgebouw waar vroeger tsaar Nicolaas II aankwam om te gaan jagen.
Bekijk de leukste accommodaties in en rond Balowieza

Als jou dit soort avonturen aanspreekt, check dan de website van Lukasz voor de meest recente informatie over komende trips. Neem contact met hem op en voor je het weet ontdek je zelf het unieke woud in Polen.
Meer informatie: Totem Expeditions