Lokale naam: Komodo Nasional Park

Tussen de eilanden Flores en Sumbawa in de Indonesische archipel liggen de Komodo-eilanden. Met een beroemde bewoner: de 3 meter lange Komodovaraan. Deze grootste hagedis ter wereld doodt dieren op een bijzondere manier: met gif. Dat ook dodelijk is voor ons. Maar de eilanden bieden meer dieren, zowel boven als onder water. En ook hier is een Nederlands tintje te vinden.

Komodo is beroemd en berucht. Deze eilandengroep wordt vaak ‘drakeneilanden’ genoemd. Net als draken had de Komodovaraan (in het Engels toepasselijk Komodo dragon) lang een slechte naam, maar meer en meer mensen zien in dat het dier uniek is. En beschermd moet worden. Net als het omliggende vulkaanlandschap, dat beschouwd wordt tot één van de meest wilde stukjes natuur ter wereld. Idyllisch genoeg, ook nu nog kunnen de eilanden kunnen alleen per boot worden bereikt.

Zo vaar je naar de eilanden.
Zo vaar je naar de eilanden. Corno van den Berg

De lokale bevolking kent de Komodovaraan al eeuwenlang, maar het dier bleef lang verborgen voor de moderne wetenschap. Pas in 1911 werd voor het eerst melding gemaakt van deze koudbloedige dieren. De Nederlander Van Hensbrack, luitenant van de Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL), reisde af naar de eilanden. Hij had diverse berichten van de lokale bevolking gekregen over zogenaamde ‘reuzen van hagedissen’.

Wandelen op Komodo
Wandelen op Komodo Corno van den Berg

Als bewijs nam hij een dode Komodovaraan mee. Hij dacht dat de dieren voornamelijk op hun achterpoten liepen. En dat ze extreem goed konden zien en doof waren. Bij later onderzoek bleek precies het omgekeerde, terwijl de dieren bijna altijd op vier poten lopen. Van Hensbrack stuurde het exemplaar naar P.A. Ouwens, curator van het Zoölogisch Museum in Bogor op het eiland Java. Deze voorzag het dier in 1912 van zijn officiële Latijnse naam.

Alle eilanden in deze streek ontstonden door dezelfde vulkanische activiteiten waarbij ook bijvoorbeeld Java, Bali en Sumatra boven water kwamen te liggen. Twee continentale platen botsen hier met elkaar, de Sahul en Sunda. Met het eiland Komodo in het centrale middelpunt. De frictie tussen beiden duwde de aardkorst hier omhoog.

Er zijn tegenwoordig geen actieve vulkanen te vinden, maar trillingen in de bodem zijn hier gewoon. Volgens geleerden kwam eerst het westelijk deel van Komodo boven de zeespiegel uit. Dit was 130 miljoen jaar geleden. Het oostelijk deel van het eiland en de eilanden Rinca en Padar verschenen ‘pas’ 49 miljoen jaar geleden aan de horizon. Wat relatief jong is in het aardse verleden.

Na de erupties ontstond geleidelijk een landschap van savanne, bos en graslanden. Een ruig gebied, waar de natuur voor een deel een eigen weg insloeg. Komodovaranen behoren tot de oudst levende hagedissen en lijken op de uitgestorven dinosaurussen. Volgens wetenschappers is hun afkomst niet helemaal duidelijk. Ze kunnen zowel afstammen van een grotere voorouder op Java als een voorouder uit Australië, die daar 30.000 jaar geleden rond liep. Feit is dat het een van de weinige levende overblijfselen uit een ver verleden is. En een dier dat in een bijzondere symbiose leeft met een vogel, het rood boshoen.

Nadat de Nederlanders als eerste hier zijn gearriveerd, komen steeds meer bezoekers naar Komodo. Veel mensen zijn onder de indruk. De Amerikaanse onderzoeker Douglas Burden geeft Komodo voor het eerst de waardering die het verdient. In zijn dagboek schrijft hij: ,,Met zijn fantastische omtrekken, enorme palmen als wachters en de kale vulkanische schoorsteen is dit een passende plaats voor de grote saurussen waar we speciaal voor gekomen zijn.”

Komodo is ondertussen redelijk bekend, of eigenlijk de bewoners. Maar de extreem rijke onderwaterwereld rond Komodo en de andere eilanden is voor veel mensen onbekend. Maar duikers (en ook snorkelaars) waarderen dit gebied vanwege de grote rijkdom aan diersoorten. Ook al is dit gebied niet voor onervaren duikers, aangezien de duiken relatief lastig zijn. Snorkelaars kunnen de vele ondiepe riffen langs de kust verkennen.

De koraalriffen voor de kust vormen een thuis voor meer dan 1.000 soorten vis, 260 soorten koraal en 70 soorten sponzen. De verscheidenheid is zo groot doordat deze eilanden op de grens van het tropische rif liggen, maar ook veel dieren huisvesten uit de koelere zeeën in het zuiden.

Een parkwachter met een komodovaraan.
Een parkwachter met een komodovaraan. Corno van den Berg

Deze rijkdom trekt weer talloze andere dieren aan. En omdat je als toerist met de boot moet komen zit je vaak meerdere uren op het water. En is de kans groot om ook andere zeedieren tegen te komen, zoals dolfijnen, zeeschildpadden en walvissen. Wat Komodo Nationaal Park een extra glans geeft.

Beste tijd:

  • Regenseizoen
    Het regenseizoen duurt van november tot eind maart. Het zijn de enige maanden dat de eilanden veelvuldig te maken krijgen met regen. De eilanden zijn (met name vanaf januari) dan opvallend groen. De gemiddelde temperatuur is zo’n 30 graden, maar de lucht heeft wel een hoge luchtvochtigheidsgraad. Dit is de tijd dat de eilanden ruig en wild zijn. Wie daarvan houdt, kiest voor dit seizoen. Neem wel genoeg dagen de tijd, het kan dan immers ook de gehele dag regenen. Meestal regent het een uur of twee.
  • Droge seizoen
    Van april tot november is de beste tijd om de eilanden te bezoeken. Hou er dan wel rekening meer dan het landschap veelal droog en dor is. In deze tijd kan het kwik 40 graden bereiken. Veel dieren zoeken dan de schaarse waterpoelen op.
  • Duikers hebben bij Komodo het gehele jaar bij veel duikplekken te maken met de wisselende getijden. Wie op het juiste moment het water in wil, moet ter plekke vragen naar de getijdentabellen. Of natuurlijk een reis boeken bij de diverse duikorganisatoren, die kiezen sowieso de beste plekken.

    Let op!
    De Komodovaranen zijn wild en gevaarlijk. Elk jaar verkijken toeristen zich op de snelheid van de reptielen. Zeker bij het maken van een foto hebben mensen soms niet door hoe dichtbij het dier al is. En het is een roofdier dus hij gaat niet aan de kant. De parkwachter ter plekke geeft verbaal, en met zijn speciale stok, aanwijzingen. Luister er naar.

    De enige manier om hier is te komen is per boot. Wees goed voorbereid met medicatie als je geen zeebenen hebt … Het kan er hier ruig aan toe gaan.

    Op Komodo en de andere eilanden komen naast de Komodovaraan nog talloze andere gevaarlijke dieren voor. Waaronder bijtgrage duizendpoten, maar ook giftige slangen. Tot nu toe zijn 12 soorten geteld. Zoals: spugende cobra, Russell’s adder en Witlipbamboeadder.

    Meer informatie: www.komodonationalpark.org