Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een 85 kilometer lange verdedigingslinie met 45 forten, 6 vestingen 2 kastelen in Nederland. De meeste onderdelen stammen uit de 19e eeuw. Sinds 2021 staat de waterlinie op de lijst van Werelderfgoed van UNESCO. Dit zijn de mooiste bezienswaardigheden, met zowel bekende als minder bekende highlights. Dit zijn de beste tips om de Nieuwe Hollandse waterlinie te bezoeken.

Veel Nederlanders hebben er van gehoord, maar weten niet precies wat de Nieuwe Hollandse Waterlinie is. De Hollandse Waterlinie in zijn eerste vorm stamt uit de 17e eeuw. Specifiek werd het concept ontwikkeld in de jaren 1629–1651, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, als verdedigingssysteem waarbij grote stukken land gecontroleerd onder water werden gezet om vijanden tegen te houden. De Nieuwe Hollandse Waterlinie werd tussen 1815 en begin 20e eeuw uitgebreid en gemoderniseerd. Dit om beter bestand te zijn tegen nieuwe wapentechnologie.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie loopt van Muiden tot aan Gorinchem, of eigenlijk van de voormalige Zuiderzee (nu het IJsselmeer) tot de Biesbosch. Hij was in gebruik van 1870 tot 1945, al gaat de geschiedenis veel verder terug. Je kunt talloze attracties bezoeken en zo een beeld krijgen van deze unieke manieren van verdedigen, waarbij water een cruciale rol speelde. Iets wat ook nu nog goed te zien is. Dit zijn de bezienswaardigheden van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

“Ik had al eerder diverse locaties bezocht, maar miste nog een beetje het complete plaatje. Nu wordt duidelijk hoe belangrijk deze waterlinie was.”

---

Corno van den Berg

Slot Loevestein

Het beroemde Slot Loevestein is een kasteel in Poederoijen in het uiterste puntje van de provincie Gelderland. Het ligt strategisch op de plek waar Maas en Waal elkaar ontmoeten. Waardoor de bewoners eventuele aanvallers via het water goed konden zien aankomen. Het kasteel heeft een rijke historie. Onder meer door de ontsnapping van Hugo de Groot in een boekenkist.
Lees mijn tips voor Slot Loevestein

Muiderslot

Het Muiderslot is niet alleen een fraai kasteel, maar het is ook fraai gesitueerd. Dit beroemde slot ligt aan de rivier de Vecht en de vroegere Zuiderzee. Dat nu het IJsselmeer is. Het kasteel kent een levendige geschiedenis. Je kunt goed wandelen rond het slot van Muiden in de tuinen, maar ook bij het museum.
Lees mijn tips voor het Muiderslot

Vesting Naarden

Een andere attractie is Vesting Naarden, dat al in 996 werd gesticht als havendorp aan de Zuiderzee. De stad werd geregeld geplunderd en in brand gestoken. Door de strategische ligging werd de stad ontwikkeld als vesting. Meer en meer werden de vestingwerken uitgebreid, onder meer door de Fransen.

Denk aan dubbele stadswallen, een vestinggracht, bastions en stadspoorten. Ook zijn er plekken voor de opslag van wapens en voor soldaten. Toch werd Naarden Vesting heroverd door Willem III van Oranje.

In de 20e eeuw is een groot deel van Naarden Vesting gerestaureerd. Zo zijn alle zes bastions onder handen genomen. Tot de mooiste attracties behoort onder meer de Utrechtse Poort. Deze geeft toegang tot de stad vanuit de richting Utrecht.

Doorgezaagde Bunker 599

De Doorgezaagde Bunker 599 is een van de meest bijzondere bezienswaardigheden van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Deze voormalige bunker uit 1940 werd letterlijk doormidden gezaagd en veranderde van verdedigingswerk in een internationaal bekend kunstwerk. Het resultaat is een unieke plek waar geschiedenis, architectuur, kunst en landschap samenkomen. Ontdek waarom Bunker 599 een van de opvallendste verborgen parels van Nederland is.
Lees mijn artikel over de doorgezaagde Bunker 599

Nederlands Vestingmuseum

Ook vind je in Naarden het Nederlands Vestingmuseum, dat is gevestigd op de wallen van de vesting. Het belangrijke in de collectie is bastion Turfpoort, met kanonnen van Napoleon en veel archeologische vondsten. Maar ook vind je hier prenten, hand- en vuurwapens en talloze gebruiksvoorwerpen uit het verleden. Bijzonder zijn de vele objecten van Generaal Cornelis R. Th. Baron Kayenhoff (1758-1840). Het geeft een bijzondere kijk in het leven van destijds.
Zie meer info op vestingmuseum.nl

Gorinchem

De stad Gorinchem is onderdeel van de zogeheten Vestingdriehoek. Tezamen met Woudrichem en Zaltbommel vormt dit het zuidelijk deel van de Nieuwe Hollandse waterlinie. Elke vestingstad heeft zijn eigen charme. Gorinchem is zelfs de grootste vestingstad van Nederland.

Als je hier rondloopt bezoek dan de Grote Markt, de Grote Kerk en het Gorcums Museum in het oude stadhuis. In het Stedelijk Museum kun je moderne kunst en werken van diverse zeventiende-eeuwse schilders uit Gorinchem zien. Vergeet ook de Molen Nooit Volmaakt niet, die vlakbij de rivier de Linge ligt. De rivier loopt dwars door Gorinchem.

Woudrichem

De vestingstad Woudrichem ligt in het Land van Heusden en Altena. Het stadje ligt aan de rivier de Merwede en werd al in de 9e eeuw gesticht. Door de strategische positie ontstond hier een lokale markt. Nadat de stad diverse malen werd belegerd werd de stad omgeven met vestingmuren.

Het historische centrum is in opvallend goede staat. Met als opvallend boegbeeld de Sint-Martinuskerk. Ook leuk is het Visserijmuseum van Woudrichem. Vergeet ook de Gevangenpoort niet, net als de stellingmolen Nooit Gedacht, de historische jachthaven, de vestingwerken en het Oude Raadhuis.

Waterliniemuseum Fort bij Vechten

Het Waterliniemuseum is gevestigd in het Fort bij Vechten in Bunnik. Dit is een van de grootste forten in ons land. Een bezoek is zinvol als je alles wilt weten over de Nieuwe Hollandse Waterlinie. En dan met name over het verleden. Waarbij de reis begint in de Romeinse Tijd. Want dit fort ligt ook op de Romeinse Limes, de grens van het Romeinse Rijk.
Zie meer info op Waterliniemuseum.nl

Zaltbommel

Naast Slot Loevestein heeft Zaltbommel nog meer te bieden. Deze vestingstad ligt aan de Waal en werd al in het jaar 850 voor het eerst genoemd. De huidige stadswallen zijn gebouwd in de 17e eeuw. De beroemde stadsarchitect François de Virieu transformeerde van 1834 de vestingwerken van Zaltbommel tot een groen landschapspark.

Bekijk op het Kerkplein de stadsboerderijen die nog volledig intact zijn. Ook de stadswallen zijn de moeite waard, deze zijn een Rijksmonument. Bijzonder zijn ook de oude watertoren en het stadskasteel.

GeoFort

Het GeoFort is een ietwat vreemde eend in de bijt. De oorspronkelijke naam van dit moderne museum is Fort bij de Nieuwe Steeg. Dit fort ligt in de plaats Herwijnen. Het noemt zichzelf een interactief science center, oftewel een museum voor kinderen en volwassenen. Het onderwerp is de toekomst van de aarde. Het fort is langwerpig en heeft zeven bomvrije gebouwen en diende als afsluiting van de Linge en de Lingedijk.
Zie meer info op Geofort.nl

Fort Everdingen

Ook Fort Everdingen is anders. Dit voormalige verdedigingswerk aan de Lek is nu een brouwerij voor speciaalbier. Je kunt hier zien hoe het bier wordt gemaakt, maar ook natuurlijk bier proeven van brouwerij Duits & Lauret. Er is een proeflokaal, maar ook speciale bierproeverijen. Daarnaast is er een camping op het terrein.
Zie meer info op Forteverdingen.com

Wandelen langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie

Er zijn talloze wandelroutes die langs delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie lopen. Het merendeel vind je bij Naarden en Weesp, rond Utrecht en in het zuidelijk deel bij Gorinchem en Leerdam. Dit zijn enkele van de leukste om te doen.

Kromme Rijnpad (2 tot 29 km)

Volgens velen is dit de mooiste wandeling van Utrecht. Het Kromme Rijnpad volgt een oud jaagpad langs de rivier de Kromme Rijn. Dit pad neemt je mee van Wijk bij Duurstede naar Utrecht, of andersom natuurlijk.

De Kromme Rijn kreeg een belangrijke rol in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Om de stad te beschermen moest het gebied rondom onder water kunnen worden gezet. Wat een maand duurde. Om dit sneller te laten verlopen werd de Kromme Rijn verbreed en werden er sluizen en stuwen bij Wijk bij Duurstede, Cothen en Werkhoven gebouwd. Waardoor het onder water zetten nog maar zo’n 5 tot 10 dagen duurde.

Het Kromme Rijnpad bestaat uit diverse routes. De Bunnikse Lus, het Pad langs Beverweerd en het Rondje Lunetten zijn populair.  
Zie meer info op routesinutrecht.nl/krommerijnpad

Arkelpad (13,9 km)

Op het Arkelpad loop je onder meer over wallen van Gorinchem. Je leert onderweg wat een poterne is, net als een waaiersluis en een caponnière. De wandelroute loopt langs de Lingehaven, Molden De Hoop, Molen Nooit Volmaakt en je kunt met het pondje over.
Zie meer info op nieuwehollandsewaterlinie.nl/arkelpad/