Waarom moet ik hier heen?

Gunung Mulu National Park is een immens grottenstelsel op het Maleisische deel van Borneo. Diverse zijn open voor het publiek; anderen zijn alleen op een avontuurlijke manier  te bereiken. Waaronder de grootste grotkamer ter wereld, de Sarawak Chamber. Die 600 bij 415 en 80 meter groot is.

Gunung Mulu National Park is een gebied dat tot de verbeelding spreekt. Het nationaal park ligt rond de Gunung Mulu, een berg van 2.376 meter hoog, maar ook bij de Gunung Api (1.750 m) en de Gunung Benarat (1.585 m). Die allemaal onder een groene muur van jungle liggen. Al liggen de grootste attracties van Mulu onder de grond. Gunung Mulu is een van de absolute bezienswaardigheden van Maleisisch Borneo.

Het wonderlijke landschap van Gunung Mulu is ontstaan door extreme erosie. Maar ook doordat de grond hier plotseling omhoog kwam. Waardoor bergen ontstonden, die langzaam werden uitgehold. Dit is mooi Maleisië.

Langs Cave in Gunung Mulu.
De ‘Langs Cave’ in Gunung Mulu.Corno van den Berg

In totaal telt Gunung Mulu 26 grotere en honderden kleinere grotten. Vier ervan (Deer Cave, Lang Cave, Clearwater Cave en Wind Cave) zijn ‘showgrotten’. Oftewel, deze zijn fraai uitgelicht met diffuse lampen en hebben houten en betonnen wandelpaden, waardoor ze eenvoudig te verkennen zijn. Veel andere grotten kunnen op speciale tours worden bezocht.

Het grottenstelsel van Gunung Mulu National Park is volgens wetenschappers 151 kilometer lang en wordt het Clearwater – Blackrock – Whiterock systeem genoemd. De rotsen bestaan uit relatief zacht kalksteen. Miljoenen jaren lang heeft water de rotsen doordrenkt en zijn door erosie kleine en grote grotten, talloze gangenstelsels en ondergrondse rivieren ontstaan. Het daardoor ontstane landschap wordt door geleerden vaak als karstlandschap bestempeld.

Daarnaast heeft zich hier nog een natuurverschijnsel voltrokken. Zo’n twee tot vijf miljoen jaar geleden kwam op sommige plekken in Mulu de aardkorst omhoog, wat grote scheuren veroorzaakte. Hierdoor kreeg erosie door het water nog meer kans. Door al deze omstandigheden is onder meer de Sarawak Chamber, de grootste grotkamer ter wereld, ontstaan. Let wel, de Hang Son Doong-grot in Vietnam is qua omvang de grootste grot ter wereld. Veel groter zelfs.

Corno’s reistips:

Je bezoek aan Mulung Gulu NP kun je helemaal zelf regelen of via een reisorganisatie regelen. Hieronder een aantal handige tips om je reis naar Maleisisch Borneo te plannen.

Stalactieten en stalagmieten

In Gunung Mulu zijn in de grotten talloze bijzondere dingen te zien. Waarbij water een sleutelrol speelt, met stalactieten en stalagmieten. Een stalactiet kennen we als een pegel aan het plafond van een grot. Ze ontstaan door neerslag of stolling van grondwater. Het grondwater druppelt langzaam door de rots.

Er in zitten meestal mineralen als calciet en/of gips die achterblijven als de druppel valt of opdroogt. Dit herhaalt zich bij de volgende druppels, en langzaam vormt zich een pegel. In Mulu duurt het soms wel duizend jaar voordat een stalactiet een centimeter is gegroeid.

De 'gordijnen' van Gunung Mulu.
De ‘gordijnen’ van Gunung Mulu.Corno van den Berg

Het water dat op de bodem van de grot valt, zorgt ook her en der voor stalagmieten. Dit zijn in feite druipsteenpilaren die vanaf de grond omhoog groeien. Het proces is hetzelfde. De druppel valt en door de schok slaat het calciet in het water neer. De rest vloeit weg of verdampt. Dit proces herhaalt zich keer op keer en hier ontstaat na verloop van een lange tijd een pilaar.

De grotten hebben vaak opmerkelijke namen die verwijzen naar specifieke kenmerken, zoals Clearwater Cave (waar een heldere rivier doorheen stroomt), Moonmilk Cave (waar de rotsen door bacteriën een melkachtige kleur hebben), Racer Cave (vernoemd naar de Racer Snake, een slang die op vleermuizen jaagt) en Deer Cave (waar vroeger sambarherten graag schuilden voor de regen).

Grotten vol dieren

De herten zijn verdwenen, maar in de diverse grotten leven nog opvallend veel dieren. Waaronder dertig soorten vleermuizen en veel zwaluwen, maar ook kakkerlakken, krekels en gekko’s, zie zich allemaal hebben aangepast aan de omstandigheden. Net als enkele plantensoorten, zoals de ‘monophylla pendula’, een plant die maar één blad heeft.

Per boot door Gunung Mulu.
Per boot door Gunung Mulu.Corno van den Berg

Het nationaal park Gunung Mulu is opmerkelijk genoeg niet over de weg te bereiken. Dit kan alleen via de lucht of het water. Toch wordt het steeds populairder. Gunung Mulu National Park kent ruwweg twee soorten toeristen. De meesten bezoeken de vier populaire grotten (die vaak als showgrotten worden bestempeld) op speciale tours met gidsen. Daarnaast zien ze de miljoenen vleermuizen aan het begin van de avond uitvliegen (bij mooi weer).

Avonturiers duiken meerdere dagen het regenwoud in en ze wandelen de beroemde Headhunters Trail. Of klim naar de vreemde Pinnacles (een reeks scherpe rotspunten) of de top van de Gunung Mulu, de berg waar het nationaal park omheen ligt. Bij de ‘showcaves’ is het vaak druk, terwijl je de gebaande paden snel kunt verlaten door bijvoorbeeld Adventure Caving te gaan doen of de langere wandelingen te proberen.

Een Penan-gezin zit voor hun huis in Gunung Mulu National Park.
Een Penan-gezin zit voor hun huis in Gunung Mulu National Park. Corno van den Berg

De Penan: Koppensnellers of niet?

Gunung Mulu ligt in het gebied waar de Penan leven, één van de weinige nog bestaande nomadenvolkeren ter wereld. Al leiden tegenwoordig nog maar ongeveer 4% van alle Penan echt een nomadenbestaan. Deze groep mensen behoren niet tot de voormalige koppensnellers zoals vaak wordt gedacht. Ze mogen als enige in het nationaal park nog vrijuit jagen, behalve op de door toeristen gebruikte delen.

Hierdoor zijn wel veel wilde dieren verdwenen. Zeker nadat de overheid hen een paar generaties geleden dwong aan de rivieroevers te gaan wonen in zogeheten ‘longhouses’, die bijvoorbeeld ook door de Iban worden gebruikt. Dit is onder meer in de dorpjes Batu Bungan en Long Iman verder stroomafwaarts. Een klein deel van hen weigert dit en trekt nog rond, ook ver buiten de grenzen van Mulu Nationaal Park.

De Penan kennen de grotten al eeuwen. Lange tijd hebben ze in de kleinere grotten hun doden gelegd, terwijl ze ook prooidieren de grotten injoegen. Wat soms niet eens hoefde, de Deer Cave was erg populair bij sambarherten (vandaar de naam) die hier graag de koelte op zochten. Ook geloofden ze dat sommige grotten het thuis was van kwade geesten. Opmerkelijk is dat dit volk geen persoonlijke eigendommen kent, alles is van iedereen.

Bezienswaardigheden van Gunung Mulu National Park:

Wie Gunung Mulu National Park bezoekt zal een aantal grotten aandoen. De keuze is groot. Hierbij een selectie van de mooiste en leukste grotten.

Deer Cave

(Lokale naam: Gua Payau)
De Deer Cave (letterlijk: hertengrot) is 2.030 meter lang. Hij kreeg deze naam van de lokale bevolking omdat sambarherten, één van de hertensoorten in Borneo, hier graag kwamen om te schuilen tegen de hevige regenbuien. Door zijn immense omvang was dit lang de grootste grot ter wereld, maar die eer heeft nu de recent ontdekte Son Doong-grot in het afgelegen Phong Nha-Ke Bang National Park in Vietnam.

De beroemde Deer Cave in Gunung Mulu.
De beroemde Deer Cave in Gunung Mulu. Corno van den Berg

De Deer Cave is ook beroemd vanwege de vele dieren die in de grot leven. Naast drie tot vier miljoen vleermuizen kun je hier veel zwaluwen vinden, maar ook minder aantrekkelijke dieren als oorwormen, duizendpoten, kakkerlakken, spinnen, schorpioenen en krekels die leven in de uitwerpselen van de vleermuizen. Daarnaast kun je hier witte krabben en een giftige gekko-soort vinden. Allemaal hebben ze zich aangepast aan een leven onder de grond.

Deer Cave is via een houten wandelpad door het regenwoud (ongeveer 45 minuten) te bereiken. Wie in de middag deze grot bezoekt, kan in de late namiddag miljoenen vleermuizen zien uitvliegen als deze diertjes op zoek gaan naar voedsel.

Langs Cave

Langs Cave ligt naast de Deer Cave. Terwijl Deer Cave groot en pompeus is, is Langs Cave smal en bijna intiem te noemen. Het is de kleinste van de vier ‘showgrotten’, maar zeker ook interessant. De grootste attractie van deze grot zijn de vele kleurrijke kalksteenformaties die te zien zijn op de wanden van de grot. Langs Cave is beter dan de andere grotten uitgelicht, waardoor je hier goed kunt fotograferen. En op zoek kunt naar bijvoorbeeld zwaluwen en andere dieren.

Let bij de ingang op de pootafdrukken van wilde zwijnen die in de bodem zijn afgezet. De naam is een eerbewijs aan de relatief onbekende meneer Lang, een man die de eerste Westerse onderzoekers in 1978 naar Mulu haalde. De Langs Cave wordt altijd in combinatie met de Deer Cave bezocht.

Clearwater Cave

(Lokale naam: Gua Air Jernih)
Clearwater Cave is de langste grot van Zuid-Oost Azië. Over de exacte lengte doen diverse cijfers de ronde, die variëren van 73 tot 107 kilometer. Een klein gedeelte daarvan is voor toeristen toegankelijk, waar je onder meer kunt zien hoe deze grot aan zijn naam komt.

Er stroomt een ondergrondse rivier die met geweld nieuw landschap creëert. Hier stroomt per uur 150.000 ton water door heen. Ook is er een opening naar het regenwoud te zien, waardoor zonlicht naar binnen valt en een deel van de grot op een natuurlijke manier wordt verlicht.

Wind Cave (of Cave of the Winds )

(Lokale naam: Gua Angin)
Ook bij de Wind Cave verraadt de naam een belangrijke attractie. Al bij de ingang is er een wind te voelen, die op sommige smallere delen in de grot alleen maar sterker wordt. Wat lekker is in deze relatief warme grotten. Feitelijk is Wind Cave een onderdeel van Clearwater Cave, al werd dit pas in 1988 ontdekt toen een smalle doorgang werd gevonden. Deze grot is vooral bekend om de King’s Room, waar veel grote stalactieten en stalagmieten te zien zijn.

Sarawak Chamber

(Lokale naam: Lubang Nasib Bagus)

Wie af en toe in Gunung Mulu omhoog kijkt, ziet dat hij niet alleen is.
Wie af en toe in Gunung Mulu omhoog kijkt, ziet dat hij niet alleen is. M. Bos

De afgelegen Sarawak Chamber is de grootste grotkamer ter wereld. Hij is 600 bij 415 en 80 meter hoog, wat drie keer groter is dan de vorige recordhouder: Big Room in het Carlsbad Caverns National Park in de Verenigde Staten.

De Sarawak Chamber maakt onderdeel uit van de immense Good Luck Cave. De erkende Engelse speleologen Andy Eavis, Dave Checkley en Tony White hebben deze immense hal in 1981 ontdekt. Toen ze naar binnen gingen hadden ze niet precies door wat ze zagen. Hun zaklampen konden de ruimte namelijk niet verlichten. Ze zagen geen wanden, niets. Het was pikzwart om hen heen. Door de echo-achtige geluiden begrepen ze uiteindelijk dat ze in een immense grot stonden.

De grot is alleen met een gids te bereiken tijdens een wandeling (heen en terug) van zo’n tien tot vijftien uur. Informatie is te verkrijgen bij het bezoekerscentrum bij de ingang van het park. Door zijn lastige bereikbaarheid wordt de grot door de meeste toeristen wordt overgeslagen.

Moonmilk Cave

De Moonmilk Cave is één van de weinige grotten die je zelf mag verkennen. Erg groot is hij niet, maar hij is wel eenvoudig (lees: dichtbij) te bereiken. Wie de Wind Cave en Clearwater Cave heeft bezocht kan via een steil pad (427 traptreden) naar de kleine ingang van de Moonmilk Cave lopen. En na zijn bezoek terug naar de hoofdingang van het park wandelen. Andersom kan natuurlijk ook. In deze grot, die niet al te veel wordt bezocht, worden opvallend dieren gezien. Waaronder ook slangen en andere giftige, let dus op. Deze grot is niet verlicht, een zak- of hoofdlamp is noodzakelijk in de grot.

Racer Cave

De naam Racer Cave komt van de slang (Racer Snake) die hier veel wordt gezien en vleermuis op zijn menu heeft staan. De Racer Cave is niet één van de meest bijzondere grotten in Mulu, maar is populair onder avonturiers die hier Adventure Caving willen ervaren. Oftewel klimmen en klauteren over de rotsen onder leiding van een gids. Het is één van de mogelijkheden om deze sport te doen.

The Pinnacles op de Gunung Api

De Gunung Api is een 1.750 meter hoge berg in het hart van Gunung Mulu Nationaal Park. Hij is vooral bekend geworden doordat de Pinnacles een onderdeel vormen van deze berg. De berg is bedekt met dicht regenwoud, waar op de hogere delen vleesetende bekerplanten voorkomen. Deze berg mag alleen met een gids worden beklommen. Maar The Pinnacles (messscherpe rotsen midden in het regenwoud) zijn zeer de moeite waard.

Gunung Mulu

Met 2.376 meter is de Gunung Mulu de hoogste berg van het nationaal park. Dit kalkstenen monster kan in een dag of drie (of vier) dagen worden beklommen, waarbij je net als bij Gunung Api door dicht regenwoud loopt. Onderweg kom je onder meer de Sapu-waterval tegen, die (afhankelijk van de hoeveelhied water) indrukwekkend is of tegen valt. Net als bij de Gunung Api kom je op de hogere delen bekerplanten tegen, die met hun lokstof vliegen en andere dieren aantrekken en ze vervolgens verteren.

Excursies voor Gunung Mulu National Park:

Zie miljoenen vleermuizen bij zonsondergang

De dagelijkse uitvlucht van vleermuizen bij Gunung Mulu.
De dagelijkse uitvlucht van vleermuizen bij Gunung Mulu. Corno van den Berg

Het is misschien wel het grootste spektakel van Gunung Mulu. Als de zon ondergaat worden de miljoenen vleermuizen wakker. Eerst draaien ze rondjes in de grot, om dan massaal het luchtruim te kiezen om vruchten en dergelijke te zoeken. De diertjes maken bij deze intrigerende vlucht draaiende bewegingen om bijvoorbeeld roofvogels in de war te brengen. Waardoor boven de beroemde Deer Cave een continu draaiende spiraal van duizenden vleermuizen te zien is.

Deze uittocht gebeurt normaliter elke avond rond zes uur, vraag ter plekke naar de precieze tijd. Het uitvliegen is overigens alleen bij mooi weer te zien, als het regent blijven de diertjes binnen en gaan ze een dag op dieet.

Bezoek de Sarawak Chamber

Het wordt gezegd dat in de beroemde Sarawak Chamber tien Boeings 747 achter elkaar kunnen staan. Het is de grootste grotkamer ter wereld. Hij is 700 meter lang, 400 meter breed en 70 meter hoog. De Sarawak Chamber wordt niet overlopen, sterker nog, de kans is groot dat je de enige bent. Omdat hij niet eenvoudig is te bereiken. Je moet bijvoorbeeld eerst door de Good Luck Cave.

Let op het licht van je zaklamp, zelfs het sterkste licht verdrinkt in deze massale ruimte. De extreem lange tocht kan alleen onder begeleiding van een gids plaats hebben en duurt tien tot vijftien uur. Ook kun je overnachten in het nabijgelegen Base Camp 1.

Je kunt de tocht boeken via het parkhoofdkwartier, waar ook veel informatie is te krijgen. Je moet kunnen aantonen dat je ervaring hebt in speleologie. Of eerst een korte tour in het park doen om deze ervaring op te doen. De tocht naar de Sarawak Chamber is een absoluut hoogtepunt voor echte avonturiers.

Leer Adventure Caving

Klimmen, klauteren, door modder en ‘guano’ stappen, kleine riviertjes nemen en absoluut geen last hebben van claustrofobie. Dat is Adventure Caving, een sport die in Gunung Mulu erg populair is. Er zijn talloze mogelijkheden om deze sport te beoefenen. Je kunt een uur lang als beginner op pad, en daarna het zwaardere werk proberen. Waarbij je bijvoorbeeld ook ondergrondse rivieren moet doorwaden onder begeleiding van een gids.

Verken alle showgrotten

In een groep door de grotten.
In een groep door de grotten. Corno van den Berg

Het is wat de meeste toeristen doen, maar toch een ‘must’. Onder leiding van een gids ontdek je de vier beroemde grotten: Deer Cave, Langs Cave, Clearwater Cave en Wind Cave. De bezoektijden staan vast en er lopen veel andere toeristen, maar enige vrijheid heb je wel.

Zo kun je bijvoorbeeld je eigen tempo lopen als je de uitleg van de gids minder belangrijk vindt. En dan kun je zelf op zoek gaan naar de vreemde rotsformaties, stalactieten en stalagmieten en de dieren die in de grotten leven. Neem wel een felle zaklamp mee, anders heb je er weinig aan.

Maak kennis met de Penan

De Penan zijn de oorspronkelijke bewoners van dit gebied. Veel van hen hebben hun traditionele nomadistische leven opgegeven. De meeste van hen wonen in of net buiten het park. Het dorpje Batu Bungan is erg populair bij toeristen en ligt op de route naar de Clearwater Cave en Wind Cave. Maar je kunt ook naar Long Langsat, waar het dorpje Long Iman ligt. Hier komen weinig toeristen en kun je het huidige leven van de Penan ervaren. Neem de tijd, zodat je de kans krijgt om je te verdiepen.

Ontmoet de vreemde dieren van Gunung Mulu

Een grotkrekel in Gunung Mulu.
Een grotkrekel in Gunung Mulu. Corno van den Berg

Naast de diverse soorten vleermuizen en zwaluwen leven in de donkerste delen van bijvoorbeeld de Deer Cave diverse weinig aantrekkelijke dieren. Zoetwatergarnaaltjes bij de ingang zijn nog redelijk gewoon, maar de ‘cave cricket’, ‘cave gecko’ en een bijzondere soort kakkerlak niet. Net als een witte krab zonder ogen. De speelse gekko is giftig, terwijl de enge kakkerlak niets doet.

Ook de naakte vleermuis is niet echt gewoon, maar hangt vaak aan de reling van het voetpad te slapen. Let dus op of je dit dier ziet. De gids, die verplicht is bij een bezoek, wijst je waarschijnlijk wel op de andere dieren, maar je kunt zelf ook op onderzoek met je zaklamp.

Beklim de Gunung Mulu

De totale afstand is 24 kilometer, heen en terug. Volgens kenners is het de grootste uitdaging die Mulu biedt. In een drie –tot vierdaagse trek, klim je van 40 meter boven de zeespiegel naar 2.376 meter (en terug). Let wel, je moet eten en drinken voor de gehele trip (en eigenlijk iets meer bij problemen) meenemen. Daarnaast moet je rekening houden met bloedzuigers die zeker je pad zullen kruisen. Ze bijten door de meeste sokken heen, dus zogeheten ‘leechsocks’ zijn een uitkomst. Net als de meeste andere trips kun je informatie verkrijgen bij het bezoekerscentrum van het park.

Zwem het zweet van je af

De temperatuur kan hier oplopen tot ver boven de dertig graden. Terwijl de luchtvochtigheid ongenadig hoog is. En in de meeste grotten is het koeler, maar als je dan weer buiten komt slaat het zweet weer toe. Het ondergrondse water van de Clearwater Cave eindigt in de hete jungle. Ideaal om lekker te zwemmen in het frisse water. En het zweet zo van je af te spoelen. De meeste delen van dit deel van de rivier zijn ondiep, zodat je op de stenen kunt zitten en rustig om je heen kunt kijken. Als je goed kijkt zie je zelfs vissen in het heldere water. Tijdens lunchtijd is het hier erg druk, maar er voor of er na niet.

Wandel naar de Paku-waterval

De Paku-waterval is één van de weinige wandelingen die je zonder een gids mag maken. Hij ligt op de route naar de top van de Gunung Mulu, de hoogste berg van het gebied. Het pad is vaak modderig, dus natte voeten zijn mogelijk.

Hou rekening met een totale wandeltijd van 4 tot 5 uur. En de waterval kan bij veel regenval erg heftig zijn, maar bij droogte ook weinig verheffend. Halverwege is het een aardig idee om een duik in het Paku-rivier te nemen om jezelf even lekker te verfrissen.

Wandelen in Gunung Mulu.
Wandelen in Gunung Mulu. Corno van den Berg

Zoek de vleermuizen

Natuurlijk kun je wachten tot de vleermuizen aan het einde van de dag naar buiten komen om voedsel te zoeken. Maar in bijvoorbeeld de Deer Cave kun je ze ook bij tienduizenden zien hangen aan het plafond van de grot. En je hoort ze (en ruikt ze ook). Het meest bijzondere is de naakte vleermuis, dit bijzondere zoogdiertje hangt vaak aan de reling van het voetpad te slapen. Let dus op of je dit dier ziet. Of vraag een gids of hij weet waar ze uithangen.

Ga op nachtsafari

Gunung Mulu telt allang geen grote dieren meer, die zijn door de jacht bijna allemaal verdwenen. Wie hier ’s avonds met een gids en zaklamp op pad gaat komt wel veel tegen. Met name kleinere dieren zoals kevers, wandelende takken, spinnen, rupsen en motten. Terwijl ook slangen en meer van dit soort weinig gewaardeerde dieren worden gespot.

Het is leuk om te zien wat hier allemaal leeft, al is deze excursie niet voor iedereen weggelegd. De parkwachters in het bezoekerscentrum bij de ingang van het park kunnen je goed informeren en je kunt er een plekje reserveren.

Overnacht in de jungle

Camp 5 is beroemd. Dit is de plek vanwaar je naar de Pinnacles gaat of naar de top van de Gunung Mulu loopt. Je kunt hier overnachten, ver weg van alle andere toeristen. Eerst moet je twee tot drie uur met de boot en vervoglens is het acht kilometer wandelen vanaf het bezoekerscentrum langs de Melinau-rivier. Neem de tijd en kijk goed om je heen, dit is de ruige kant van Gunung Mulu. Informatie over de wandeling is te verkrijgen in het bezoekerscentrum bij de ingang van het park.

Beste tijd:

Gunung Mulu kan het gehele jaar worden bezocht, maar het kent bijvoorbeeld geen droog seizoen. De beste tijd is maart tot en met juli wat het klimaat betreft. Oftewel weinig regen, maar wel warm (tot boven de 30 graden).

Maar juli en ook augustus en september zijn de drukste maanden door veel Westerse toeristen. Ook heb je dan kans op rook van branden die bijvoorbeeld in andere gebieden woeden. Eind oktober en november zijn vaak droog, al heb je in de middag kans op een bui.

November, december en januari zijn vaak erg nat, net als april en mei.

Vliegen boven Gunung Mulu.
Vliegen boven Gunung Mulu.Corno van den Berg

Let op!

Een regenbui in Mulu kan heftig zijn. Wees goed voorbereid door altijd regenkleding bij je te hebben. In de grotten is een zaklamp essentieel.

Wie de gebaande paden in Mulu verlaat komt met zeker bloedzuigers tegen. Deze dieren zijn ongenadig en kruipen zelfs bij je veters je schoenen in. Ze zijn dol op toeristenbloed. Speciale ‘leechsocks’ beschermen je voeten en benen, maar de dieren kruipen verder omhoog. Check dus je kleding geregeld (of laat je checken).

Vermijd contact met de lage struiken, bloedzuigers zitten hier op te wachten totdat je voorbij komt lopen. Overigens is een beet niet schadelijk.

Een Borneose groene groefkopadder in Gunung Mulu.
Een Borneose groene groefkopadder in Gunung Mulu.M. Bos

Wie denkt dat Gunung Mulu een exclusieve bestemming is kan bedrogen uit komen. Gunung Mulu is populair bij grote groepen toeristen die massaal in komen vliegen. Waardoor het bij de vier ‘showgrotten’ en het uitvliegen van de vleermuizen druk kan zijn. Wie de gebaande paden verlaat, voelt zich snel alleen.

Hoe kom ik hier?

Gunung Mulu is alleen per boot en vliegtuig te bereiken, een weg er naar toe is er simpelweg niet. De makkelijkste manier is per vliegtuig, wat ook niet erg duur is. Mulu is dan ook eenvoudig te bereiken vanuit grotere steden als Kuching en Kota Kinabalu.

Meer informatie: mulupark.com

Lees mijn reisvernahal over mijn rondreis door Borneo:

De diversiteit van Maleisisch Borneo is groot. En genoeg voor een intrigerende reis van meerdere weken.

De bezienswaardigheden van Maleisisch Borneo

Borneo; dat is regenwoud, neusapen, orang oetans en talloze andere wilde dieren. Maar ook bergen, een bijzondere bevolking en immense grotten. Ik kijk mijn ogen uit.

Reisverhaal

Borneo stond al heel lang op mijn Bucket List. Ik ken het van natuurdocumentaires en riep als klein jongetje al dat ik er heen wilde. Hoog tijd dus het regenwoud te ontdekken. Maar er is meer, veel meer.

Grotten