Engelse naam: Kalahari Desert

De Kalahari is één van de grootste zandvlaktes ter wereld. Het is de thuisbasis van de San, ook wel Bosjesmannen genoemd. Deze jagers en verzamelaars worden als oudste bewoners van de wereld beschouwd. De Kalahari is daarnaast volgens wetenschappers één van de oudste stukken land ter wereld. Een immense halfwoestijn die in het regenseizoen opvallend groen is. En waar de flora en fauna zich hebben aangepast.

De ontstaansgeschiedenis is eigenlijk simpel. De basis vormt één van ’s wereld oudste stukken aardkorst, gedateerd op 3,5 miljard jaar. Zo’n 65 miljoen jaar geleden zorgen diverse uitbarstingen voor verse lava. Wind en regen brachten geleidelijk massa’s zand van de kust naar dit deel van zuidelijk-Afrika. De rode duinen die nog dagelijks van vorm veranderen door de elementen zijn inmiddels het visitekaartje van de Kalahari. Maar er zijn ook bossen en grasvlaktes te vinden.

De zonsondergang in de Kalahari.
De zonsondergang in de Kalahari. Anton Matthee

De Kalahari kent een extreem klimaat. ’s Nachts kan het tot vijftien graden vriezen, overdag wordt het gemiddeld zo’n dertig graden. Het is één van de dunst bevolkte gebieden ter wereld. Het woord Kalahari betekent ‘grote dorst’. Het is afkomstig van de Tswana, een bij ons relatief onbekende stam, die vooral in zuidelijk Afrika leven. Deze halfwoestijn ligt voornamelijk in Botswana, maar beslaat ook delen van Namibië, Zimbabwe, Zuid-Afrika en Angola.

De dieren hebben zich aan de omstandigheden aangepast. Ooit was de Kalahari het toneel van één van de grootste kuddes dieren ter wereld. Diverse Nederlandse kolonisten verhaalden over een eindeloze vlakte vol springbokken. De kudde zou zo’n 200 kilometer lang en 20 kilometer breed zijn. Waarna één van de grootste slachtingen volgde. Desondanks is het een veel gezien dier in dit gebied.

Beste video Kalahari

Tegenwoordig trekken nog steeds veel diersoorten rond op zoek naar voedsel, vooral gnoes en zebra’s. In het droge seizoen houden ze zich vooral in het noordelijke deel op. In juni trekken ze massaal naar de Okavango-rivier en de Boteti-rivier bij Makgadikgadi. In hun kielzog volgen roofdieren als leeuwen, luipaarden, jachtluipaarden en gevlekte en bruine hyena’s. Na de eerste regenbuien in januari verspreiden ze zich weer.

Dit gebied kent overigens ook een Big Five lijst. De Kalahari is geen standaard safariterrein en heeft dus een aangepaste Big Five: gemsbok, Kalahari-leeuw, springbok, eland en luipaard. Dit indrukwekkend lijstje is een prioriteit voor veel toeristen. De gidsen weten dat en slagen er opvallend vaak in.

Doen!-tips:
Spot de Kalahari Big Five

Luipaard in de Kalahari.
Luipaard in de Kalahari. Corno van den Berg

Wie op safari gaat wil graag de Big Five zien, maar de Kalahari kent andere dieren dan het standaardlijstje. Dus is er een alternatief Big Five lijstje. Waarop vermeld staan: gemsbok, springbok, leeuw, eland en luipaard. Je struikelt bijna over de gemsbokken en springbokken, maar de opmerkelijke Kalahari-leeuw wordt al moeilijker. Eland en luipaard zijn een echte uitdaging, zeker ook voor de gidsen. Maar zonder hen vind je het luipaard zeker niet. Zorg dat je hier meerdere dagen bent, zodat je iets meer kans hebt.

Volg de Grote Trek van wilde dieren
Niet alleen de Serengeti en Masaï Mara kennen een jaarlijkse migratie, maar ook in de Kalahari speelt deze zich af. De beste tijd om veel dieren te zien is tussen december en mei, als ze vooral in het centrale deel te zien zijn. Denk aan springbokken, zebra’s en gnoes. ze volgen de regenbuien op zoek naar vers gras.

Volgens wetenschappers is het zelfs de laatste grootschalige migratie in heel zuidelijk Afrika. Laat je vooraf goed informeren als je dit spektakel wilt zien.

Zie de Kalahari-woestijn in bloei staan
Na het onweer en de stevige regenbuien bloeit de Kalahari op. Letterlijk. Het rode zand verdwijnt onder een deken van kleurrijke bloemen. De eerste regenbuien veranderen de rode duinen in een veld met vooral gele bloemen van het ‘dubbeltjie’ (tribulus terrestris). Waarna ook andere bloemen verschijnen. Na twee weken verschijnt het eerste gras te groeien.

Maar niet alleen de bloemen leven op, ook de dierenwereld, waaronder veel insecten. Die op hun beurt weer een feestmaal zijn voor insecteneters. Een unieke ervaring.

De beste tijd om te gaan is tussen november en april. Wie de tijd heeft kan hier het hele proces zien. Zelden zul je een landschap zo extreem zien veranderen. Om vervolgens opnieuw een ogenschijnlijk levenloze zandbak te worden.

Na de regens ziet de Kalahari er heel anders uit.
Na de regens ziet de Kalahari er heel anders uit. Ulrike Loehr

Zwem in een fossiele zee op Kubu Island
Het is een vreemde gewaarwording in Makgadikgadi. Ineens ligt daar een enorm granieten rotsblok met daaromheen een fossiele zee. Van vogelpoep welteverstaan. Ooit lag Kubu Island in de grootste zee van Zuidelijk Afrika en leefde op de rots een grote vogelpopulatie. Hun uitwerpselen zijn duizenden jaren oud. Rond het eiland liggen tevens veel overblijfselen van voormalige bewoners. Zoals handwerktuigen uit de ijzertijd en aardewerk.

Volg een cursus tot parkranger
Het is een officiële cursus parkrangercursus, waarbij theorie en praktijk samen gaan. Het duurt meerdere weken en is dan ook voor de echt geïnteresseerden. Maar hier komen opvallend veel ‘toeristen’ op af, die vakantie en hobby kunnen combineren. Het wordt vaak als een puzzel uitgelegd. Langzaam leer je elk puzzelstukje kennen en weet je waar die in de grote puzzel hoort. De plek is Caprivi, in het noordelijke deel van de Kalahari.

Kalahari, Zuid-Afrika
De jaarlijkse trek van de gnoe’s in de Kalahari. Corno van den Berg

Slaap onder de sterren in een zoutpan
Geen hutje, geen andere toeristen, geen niets. Alleen maar de sterren en een bed. Dat is de gedachte achter het slapen in een zoutpan in het hart van de Kalahari. Wie van ruimte, rust en een eindeloos vergezicht houdt, vindt hier de ultieme slaapplek.

Rij met een quad door de pannen
Het is een wat vreemde manier om op safari te gaan, maar een quad kan zo goed als overal komen. En de zoutpannen in de Kalahari lenen zich goed voor een verkenningsrit van het gebied. Of zelfs een trip van meerdere dagen.

Hoor het brullen van het zand
Als het zand warm, droog en schoon is speelt de wind er mee. In Witsand Nature Reserve in Zuid-Afrika zorgt dit voor opmerkelijke geluiden, die variëren van licht brommen tot luid brullen. Je moet het gehoord hebben om te geloven. Het is overigens goed op video op te nemen, mits je een beschermer over je microfoon hebt. Vraag aan een lokale gids hoe je het beste dit fenomeen kunt zien.

Jonge leeuwtjes in de Kalahari.
Jonge leeuwtjes in de Kalahari. Arno Meintjes

Beste tijd:
Wie dieren wil zien kan het beste in de winter (juni tot en met augustus) gaan. De temperatuur is overdag niet te hoog, maar ’s nachts laag.

Wie bloemen wil zien moet tussen december en mei gaan, maar hou wel rekening met forse (korte) regenbuien en onweer. Het is wel de tijd om de ruige kant van het gebied te zien. Ook zie je dan hoe de flora en fauna omgaan met de weerselementen. En het is minder druk met toeristen.

Let op!
Het kan hier ’s nachts (en dus ook ’s ochtends) ongenadig koud zijn en overdag bloedheet. Wees goed voorbereid en drink genoeg water.

Sommige delen van de Kalahari hebben last van malaria, andere niet. En na enkele natte jaren is de overlast van deze gevaarlijke ziekte groter dan na enkele droge jaren.

Laat je vooraf adviseren en ga goed voorbereid op pad.

De Kalahari is voor een groot deel absolute wildernis. Wie hier zelf op pad gaat kan het beste goed voorbereid doen. Met goede kaarten, een grote voorraad drank en eten en laat vooraf aan mensen weten wat je plannen zijn. Zodat er alarmbellen afgaan als je na een aantal dagen niet opduikt.

Woestijn