Waarom moet ik hier heen?

De historie van Istanbul is erg rijk. Het vroegere Constantinopel was de hoofdstad van het Romeinse Rijk en het Ottomaanse Rijk. Met een rijkdom aan overblijfselen, zoals het Topkapi-paleis, de Blauwe Moskee en de Hagia Sophia.

Istanbul wordt voor het eerst in de geschiedenisboeken vermeld als Byzantium. De ontstaansgeschiedenis is echter niet helemaal helder, al is wel zeker dat de toenmalige bewoners bijvoorbeeld contact met de Oude Egyptenaren hebben gehad.

Orakel van Delphi
Volgens een Griekse legende werd deze van oorsprong Griekse stad in 667 voor Christus gesticht door een groep Megariërs. Na hulp van het orakel van Delphi vinden zij onder leiding van Byzas de ideale plek en noemen het Byzantium. De locatie is op het Europese deel van het huidige Istanbul.

Vanwege de strategische ligging is de stad wisselend inzet van sterke groei en grote oorlogen. Zo is Byzantium lange tijd een welvarende Griekse stadstaat totdat ze door de Macedoniërs bruut wordt veroverd. Enkele eeuwen later wordt hetzelfde Macedonië verslagen door de Romeinen. En blijft Byzantium een belangrijke stad in het Romeinse Rijk.

In Istanbul staan overblijfselen van diverse culturen bij elkaar. Corno van den Berg

Maar het wordt ook de spil in een spel om de macht tussen de Romeinse rivalen Pescennius Niger en generaal Septimius Severus. Van 193 tot 195 na Christus belegeren ze de stad, die daarbij ernstig beschadigd raakt. Om daarna snel weer op te bloeien. Het bevolkingsaantal neemt weer toe en de handel zorgt voor rijkdom.

Uiteindelijk is het keizer Constantijn de Grote die Byzantium als hoofdstad van het Romeinse Rijk wil. Zeker door de bloeiende handel met het oosten is dit logisch. Vanaf 330 wordt de stad officieel Nova Roma genoemd, maar hij wordt bekend onder de naam Konstantinoupolis (wat Grieks is voor ‘stad van Constantijn’. Constantinopel is de nieuwe hoofdstad van het Rijk, hoewel Rome voorlopig haar politieke en economische privileges behoudt.

Een van de belangrijkste steden
Door de dood van Theodosius I wordt, in 395 na Christus, het westelijke deel van het rijk afgescheiden van het oostelijke deel. Het oostelijke deel staat tegenwoordig bekend als het Byzantijnse Rijk, soms wordt het ook wel het Oost-Romeinse Rijk genoemd. Constantinopel blijft de levensader, in de Middeleeuwen is het één van de belangrijkste steden ter wereld.

De vierde kruistocht zorgt voor de grootste plundering in de geschiedenis van Istanbul. In 1204 nemen de kruisvaarders talloze schatten mee terug naar onder meer Venetië. Talloze cultuurschatten worden vernietigd of omgesmolten. De stad raakt in verval, sociaal en vooral cultureel. Er zijn talloze verhalen bekend over kunstenaars en intellectuelen die naar Europa (vooral het huidige Italië) reizen en daar meehelpen de basis te leggen voor de Renaissance.

In 1453 veroveren de Turken onder leiding van sultan Mehmed II de stad. En wordt het prompt de hoofdstad van het Ottomaanse Rijk. Hierdoor bloeit de stad opnieuw op, met name door de handel. Al snel ontwikkelt de stad zich ook weer op cultureel gebied. Nieuwe moskeeën, als de beroemde Blauwe Moskee, verrijzen en vervallen Byzantijnse paleizen worden hersteld.

Als kroon op het werk wordt het Topkapi-paleis gebouwd, de zetel van de Ottomaanse heersers. Zij gebruiken als eerste de naam Islambol, wat Grieks is voor ‘naar de stad’. Het duurt nog tot 1930 voordat Istanbul de officiële naam werd.

En dat terwijl Istanbul niet eens meer de hoofdstad van Turkije is. Sinds 1923 is dit het veel onbekendere Ankara. Het doet een stad met zoveel historie en huidige rijkdom geen recht. Gelukkig zien veel toeristen wel de rijkdom van deze wereldstad in. Net als veel wetenschappers, die nog steeds op talloze plekken aan het graven zijn. Het is een schrale troost voor een stad die zoveel invloed op de wereldgeschiedenis had.

Bezienswaardigheden:
Naast de beroemde Blauwe Moskee, de Hagia Sophia, het Topkapi-paleis, de Basilica Cisterne en het Dolmabahçe-paleis zijn er nog talloze bezienswaardigheden die de moeite zijn aan te doen.

Süleymaniye-moskee
(Lokale naam: Süleymaniye Camii)

Het vallen van de avond in Istanbul, met links de Süleymaniye-moskee. Corno van den Berg

De Süleymaniye-moskee is de grootste moskee van Istanbul. Hij is op bijna alle plekken in Istanbul te zien, maar dat komt vooral omdat hij op een heuvel ligt. Sterker nog, het is eigenlijk niet de grootste, want de Hagia Sophia is groter. Maar dit werd in 1934 een museum en verloor toen de functie van moskee. De Süleymaniye-moskee werd ontworpen door de architect Sinan in opdracht van de Ottomaanse sultan Süleyman I. Vandaar ook de naam. De bouw duurde van 1550 tot 1557 en het doel was de Hagia Sophia naar de kroon te steken. Maar uiteindelijk werd de Süleymaniye-moskee dus toch net iets kleiner.

Archeologsich Museum
(Lokale naam: Arkeoloji Müzesi)
Het Archeologisch Museum van Istanbul opende al in 1891 haar deuren. Het is gehuisvest in een 19de-eeuwse galerij, maar door de bouw van een nieuwe vleugel in 1991 is het een van de grootste musea van de wereld. Het museum heeft een collectie van meer dan een miljoen objecten, maar het is vooral bekend vanwege de marmeren sarcofaag van Alexander de Grote.
Geleerden denken dat hij waarschijnlijk gemaakt werd voor Koning Abdalonymos van Sidon (het huidige Libanon). Op de tombe staat een afbeelding van Alexander de Grote die de Perzen verslaat. Verder zijn hier veel beelden te vinden uit Griekse en Romeinse tijden. Het merendeel is opgegraven in Anatolië, het Aziatisch deel van Turkije. Feitelijk bestaat het immense museumcomplex uit meerdere musea. Hier is ook het Museum van het Oude Midden-Oosten en het Tegelpaviljoen te vinden. Het indrukwekkende museum ligt vlakbij het Topkapi-paleis en Gülhane Park. Vanuit de voorste tuin van het Topkapı-paleis is het mogelijk naar het Archeologisch Museum te lopen.

Tegelpaviljoen
(Lokale naam: Çinili Köskü)
Het tegelpaviljoen werd in de 15e eeuw gebouwd door sultan Mehmet II, ook wel bekend als Mehmet de Veroveraar. Hij kreeg die bijnaam onder meer vanwege de verovering van Constantinopel (het huidige Istanbul) waarmee een einde kwam aan het Byzantijnse Keizerrijk. Oorspronkelijk werd dit paviljoen gebouwd als een soort kiosk of paviljoen. Tegenwoordig is hier keramiek uit de stad lznik te zien die uit de 16de eeuw stammen. Ook vind je hier veel Seltsjoeks en Osmaans aardewerk en tegels. Het pand, waaronder ook de vloeren, is gedecoreerd met ontelbare tegeltjes in turkoois en donkerblauw.

Museum van het Oude Midden-Oosten (of Museum van de Oriënt)
(Lokale naam: Eski Sark Eserleri Müzesi)
Het Museum van het Oude Midden-Oosten is vooral bekend vanwege het verdrag dat Farao Ramses II van Egypte al in 1269 voor Christus heeft gesloten met de koning der Hettieten (een koninkrijk in het noordoostelijke deel van Turkije). Dit zogeheten vredesverdrag van Kades is mogelijk het oudste grens- en vredesverdrag ter wereld. Het verdrag in spijkerschrift werd gesloten tegen de diverse zeevolken, die in die tijd een gemeenschappelijke vijand vormden voor zowel de Egyptenaren als de Hettieten. Verder zijn in dit deel van het Archeologisch Museum vooral voorwerpen van Sumerische, Babylonische, Assyrische en Hettitische origine te zien.

Eyüp
Ook al zijn de Hagia Sophia en de Blauwe Moskee de bekendste attracties van Istanbul, het belangrijkste bedevaartsoord staat in Eyüp. Het voormalige dorpje is inmiddels een wijk van de stad. Het herbergt het graf van Eyüp Ensari, vriend en vaandeldrager van de Profeet Mohammed. Hij stierf hier bij de eerste Arabische belegering van Constantinopel in 678. Sindsdien is de Eyüp Sultan-moskee het heiligste gebedshuis voor moslims na Mekka, Medina en Jeruzalem.

Oude Muur

Eén van de vele poorten in de Oude Muur. Corno van den Berg

Istanbul herbergt het grootste Byzantijnse overblijfsel ter wereld. Een muur, die in de 4e eeuw door de Romeinse keizer Theodosius II werd gebouwd. En later verder werd uitgebreid. Om het Europese deel te beschermen tegen invallen van over land. De muur strekt zich uit van de Marmarazee tot de Gouden Hoorn. Hij is 6,5 kilometer lang, tot twaalf meter hoog en vijf meter dik, uitgerust met 96 uitkijktorens en aan weerszijden en diverse forten. In 1453 lukte het de Ottomanen erdoorheen te breken. Allerlei theorieën over het hoe en waarom doen de ronde. Waarschijnlijk gebeurde het met hulp van binnenuit, want de muur was bijna onoverwinnelijk. De doorbraak betekende het einde van het Byzantijnse Rijk en de Middeleeuwen.

Gouden Toren
(Lokale naam: Yedikule)
De Gouden Toren is onderdeel van de Oude Muur. Dit kasteel fungeerde tevens lang als stadspoort. Het was Keizer Theodosius I die in eerste instantie op deze plek een monumentale triomfboog met drie bogen liet bouwen. Er heeft nog een kleinere poort voor gestaan, maar deze is verloren gegaan.

De muren van de Yedikule, of Gouden Poort, in Istanbul. Corno van den Berg

De triomfboog werd bij het optrekken van de beschermingsmuur in de stadsmuur ingebouwd. Dit gebeurde door prefect Anthemius tussen 413 en 429. Aan de buitenkanten werd een poortgebouw aangebracht, terwijl de twee buitenste zijbogen werden dichtgemetseld. Aan de oostzijde staat een muur met drie torens, zodat een vijfhoek ontstaat.

De Gouden Toren werd zo één van de zeven stadspoorten in de stadsmuren van Istanbul. De Gouden Toren kent een roemrucht verleden. Een deel ervan, de achthoekige toren was in de Osmaanse tijd een gevangenis. Op de muren zijn nog inscripties van de gevangenen te vinden. Het zuidelijke poortgebouw werd lang als executieplaats gebruikt. Zo vond sultan Osman II hier in 1622 de dood. In 1831 veranderde de gevangenis in een onderkomen voor de leeuwen van het paleis. Tegenwoordig is het een museum.

Hippodroom
(Lokale naam: Sultanahmet Meydanı)
Het Hippodroom is tegenwoordig een ovalen plein voor de Hagia Sophia, Blauwe Moskee en het Topkapi. Ook al is het bij ons niet zo bekend, het Hippodroom werd ergens tussen 200 en 330 v.Chr. aangelegd, het was destijds een Romeins stadion voor wagenrennen en andere sporten.

Eén van de twee originele obelisken van het Hippodrome. Corno van den Berg

Er zijn bijna geen resten over van het oude gebouw, op de ovale vorm na en de twee 2 obelisken die op het midden van de renbaan stonden. Later werd daar een derde obelisk, 1500 jaar oud en afkomstig uit Egypte, aan toegevoegd. Onder leiding van Constantijn de Grote werd dit plein het culturele hart van de stad. Onderzoek bracht aan het licht dat ook de Ottomanen het als paardenrenbaan en sportveld gebruikten. Maar ook voor bloedige executies…

Grand Bazaar
(Lokale naam: Kapalicarsi)

Op de Grand Bazaar is ook veel etenswaar te koop. Corno van den Berg

De Grand Bazaar is wereldberoemd. Al sinds 1461 komen hier handelaren en kopers bij elkaar, al is het tegenwoordig vooral een immense toeristenmarkt. De meer dan 4.000 stalletjes aan de smalle paden lokken je naar binnen met lantaarns, kleding, sieraden, specerijen, etenswaar en wat al niet meer. De marktlui kunnen opdringerig zijn en afdingen is hier volkssport nummer één. De bazaar ligt aan Sultanahmet.

Onze-Heiland-in-Chora-kerk (of Kariye Museum)
(Lokale naam: Kariye Camii)
De Onze-Heiland-in-Chora-kerk bevat volgens kenners ’s werelds mooiste en best bewaarde Byzantijnse mozaïeken en fresco’s. Deze stammen uit de 14e eeuw. Al in de 4e eeuw stond hier een kerk, destijds gebouwd door Constantijn de Grote. De huidige kerk werd in de 11e eeuw gebouwd. Een groot deel van de mozaïeken zijn gerestaureerd. De beroemde mozaïeken en fresco’s laten de hele levensloop van Jezus zien. Net als in Hagia Sophia, maar dan mooier. Terwijl de Onze-Heiland-in-Chora-kerk opvallend minder toeristen krijgt. Deze kerk is tegenwoordig ook een museum en ligt aan de Kariye Camii Sokak, Edirnekapi.

Galatatoren
(Lokale naam: Galata Kulesi)
De Galatatoren stamt uit 1348 en is ruim 66 meter hoog, inclusief de koepel. Hij verving toen de houten toren die uit de 6e eeuw stamde. Dit opvallend hoge gebouw staat in de wijk Beyoglu. De functie was simpel, vanuit de toren was te zien of er ergens brand was. Ook het scheepsverkeer kon vanuit de toren goed in de gaten worden gehouden. Met de lift kun je voor wat centen naar de top. Daar is ook een restaurant waar in de avond voor de toeristen een Osmaans feest wordt gegeven. De toren ligt aan het Galataplein in Beyoglu.

Maagdentoren
(Lokale naam: Kız Kulesi)
De Maagdentoren werd al in 408 voor Chr. gebouwd door de generaal Alcibiades om het scheepsverkeer in de gaten te houden. En om tol te vragen aan de voorbij komende schepen. Deze toren staat midden in de Bosporus-rivier. In 1110 herbouwde de Byzantijnse koning Alexius Comnenus het. Later werd het nog diverse malen aangepast. Het heeft later diverse functies gehad: gevangeniseiland, vuurtoren en mausoleum. In de 18e eeuw verrees de huidige barokke toren. Overdag is het een goede plek voor een romantische lunch, in de avond kun je er je huwelijksfeest geven. Het eilandje is bereikbaar per boot vanaf Ortaköy (Europese zijde) en Salacak (Aziatische zijde).

Ortaköy-moskee

Langs de Bosporus valt de Ortaköy-moskee op. Corno van den Berg

De Ortaköy-moskee is een monument aan de Bosporus. Deze moskee werd in neo-barokke stijl tussen 1854 tot 1856 gebouwd in opdracht van sultan Abdülmecit. Op deze plek stond eerder een moskee uit de 18e eeuw. De architecten waren de Armeense vader en zoon Garabet Amira Balyan en Nigoğayos Balyan. Zij ontwierpen tevens het nabijgelegen Dolmabahçe Paleis. In de moskee hangen diverse geschreven teksten van sultan Abdülmecid, die tevens een meester in de kalligrafie was.

Door de hoge ramen in de moskee wordt het zonlicht dat op het water valt op het plafond geprojecteerd. Deze moskee staat in de wijk Ortaköy en staat naast het veerpont van Ortaköy.

Beylerbeyi-paleis
Het Beylerbeyi-paleis werd tussen 1861 en 1876 gebouwd in opdracht van sultan Abdülaziz. De sultan gebruikte het paleis als ontvangstruimte voor buitenlandse staatshoofden en andere belangrijke bezoekers. Het ligt aan de Aziatische kant van Istanbul aan de Abdullahağa Caddesi.

Bij het paleis zijn twee badpaviljoens gebouwd, één voor de mannen en één voor de vrouwen. Architect Sarkis Balyan hield de bouwstijl van het barokke paleis vrij sober, maar het interieur is weelderig. Naast uitbundige gouden kroonluchters zijn overal kleurrijke tapijten te zien. Nadat sultan Abdül Hamit in 1908 werd afgezet, verbleef hij de twee laatste jaren van zijn leven in dit paleis. Het is het grootste Ottomaanse Paleis op het Aziatische deel van Istanbul.

Beste tijd:
Het voor- en najaar zijn de beste tijd om te gaan. Dit geldt zowel voor het klimaat als de drukte. Ook al wordt het in deze seizoenen snel drukker. Een alternatief is de winter, die vergelijkbaar is met de onze. Dan is het relatief rustig in de stad (en bij de publiekstrekkers). Ook is er dan, ondanks de lage temperaturen, redelijk vaak een zonnetje te zien.

Corno’s reistips:

Istanbul is perfect voor een stedentrip. De stad heeft heel veel te bieden, zowel qua cultuur als leuke activiteiten. In de zomer kun je lange wachttijden voor bijvoorbeeld de Hagia Sophia verwachtten. Hou er rekening mee dat bijvoorbeeld De Blauwe Moskee tijdens de gebedsdiensten dicht is voor toeristen.