Waarom moet ik hier heen?

De Pantanal is het grootste moerasgebied ter wereld; zo'n vijf keer zo groot als Nederland. En relatief onbekend. Dit juweel is zijn veel bekendere broertje de Amazone de baas als het gaat om diversiteit aan planten en dieren. Waaronder de jaguar.

De Pantanal is een immens moerasgebied in Zuid-Amerika. Het herbergt talloze bijzondere dieren, met als absoluut hoogtepunt de jaguar. Het dier laat zich hier geregeld zien. Net als veel andere diersoorten. Waardoor dit net een safari is, maar dan anders.

Welke dieren kan ik zien in de Pantanal?

De jaguar zien is voor veel mensen het absolute hoogtepunt. En je hebt hier een redelijke kans als je meerdere dagen op een boerderij annex lodge verblijft. Dit zijn boerderijen die verbouwd zijn zodat ze ook toeristen kunnen herbergen. Zoals de beroemde Refúgio Ecológico Caiman, waar een groot jaguarproject is opgezet om deze dieren te redden. Alsook projecten voor andere dieren, die je kunt zien.

Andere dieren die je zult zien zijn: capybara (grootste knaagdier ter wereld), hyacinthara (bijna uitgestorven blauwe arasoort) en brilkaaimen. Maar je hebt ook kans op de reuzenmiereneter, kleine miereneter, tapir, groene anaconda, moerashert, brulaap, gordeldier en talloze soorten vogels, waaronder veel papegaaien, toekans, ibissen en reigers bijvoorbeeld.

Toen ik hier was heb ik in een week tijd zo’n beetje alle dieren gezien. Soms van ver weg, zoals de jaguar en soms van heel dichtbij, zoals de reuzenmiereneter. Je gaat met jeeps op pad, al kun je ook een wandel safari doen. Waarbij je met een gids op pad gaat, die meestal bioloog is. Hij of zij weet extreem veel van de dieren hier alsook van hun gedrag. Waardoor je extra veel te zien krijgt. Daarnaast zijn er nachtsafari’s, waarbij er weer een hele andere wereld open gaat.

Jaguar in de Pantanal
Jaguar in de Pantanal. Charlesjsharp

De Pantanal (wat ‘groot moeras’ betekent) is de naam voor het complete moerasgebied in het westen van Brazilië. Een klein deel ligt in Bolivia en Paraguay. Over de omvang van het gebied wordt nog steeds gediscussieerd. Meestal wordt namelijk een omvang van zo’n 210.000 km2 aangehouden.

Ter illustratie; het is negen keer zo groot als het beroemde Okavango-moeras in Botswana. Maar dat is een moerasdelta, terwijl de Pantanal slechts één keer per jaar overstroomt. Feitelijk is de Pantanal dan ook geen moeras, maar een immens overstromingsgebied. Dat twee seizoenen kent, een droog en een nat seizoen.

Unieke mix van boerderij en natuurgebied

De Pantanal is een bijzonder gebied, waar boeren en natuurbescherming hand in hand gaan. Althans bij een aantal boeren, bij veel ook niet. Maar door de komst van toeristen, en hun geld, is er een alternatieve geldstroom ontstaan. Waardoor meer en meer boeren de dieren met rust laten. En heeft dit unieke natuurgebied een kans om te overleven.

Tapir in de Pantanal
Een van de zeldzamere dieren; de tapir. Corno van den Berg

Bescherming van de Pantanal

In april 2018 hebben vertegenwoordigers van Brazilië, Bolivia en Paraguay hun handtekening gezet onder een unieke verklaring. Ze zeggen hierin toe de Pantanal te beschermen én duurzaam om te gaan met het bijzondere natuurgebied. Zodat dit unieke natuurgebied beschermd blijft voor de toekomst. Maar de vraag is of dit ook werkelijk gaat gebeuren.

Bekijk de video met de dieren van de Pantanal:

Beste video dieren Pantanal

Hoe is de Pantanal ontstaan?

Jaarlijks valt er hier zo’n 1.500 mm regen, maar het gebied dankt zijn bestaan vooral aan de regendruppels die honderden kilometers verderop vallen. En via de Paraguay-rivier de Pantanal bereiken. Het waterpeil van deze rivier stijgt jaarlijks enkele meters, waardoor graslanden en bossen tijdelijk veranderen in een groot moeras. Compleet met eilandjes, meren en watergangen.

De combinatie van vruchtbare grond, zonlicht en het water zorgt voor veel begroeiing. Wetenschappers hebben in de Pantanal meer dan 3.500 soorten bomen en plantensoorten geteld. In de overstroomde delen staan vooral carana-palmen. De hogere zandgronden herbergen vooral diverse ficussoorten en acuri-palmen.

Dieren in de Pantanal
Kaaimannan zijn er veel… Corno van den Berg

de dieren van de Pantanal

De planten en bomen trekken op hun beurt weer veel dieren aan. De Pantanal wordt vaak vergeleken met Oost-Afrika, de bakermat van de safari. Volgens hen komen in de Pantanal net zoveel roofdieren, reptielen en grote vogels voor. Alleen het aantal zoogdieren is minder, veel minder. Maar, de Pantanal heeft wel de grootste verzameling krokodilachtigen ter wereld, zo’n tien miljoen …

En alles is hier ‘groot’. Hier leeft het grootste knaagdier ter wereld (de capibara), de grootste papegaai (hyacintara), de grootste ooievaarsoort (jabiroe) en de grootste ottersoort (reuzenotter) en qua formaat de grootste jaguars.

De capibara is het meest geziene dier in de Pantanal.
De capibara is het meest geziene dier in de Pantanal. Corno van den Berg

Toepasselijk zijn hier dan ook veel grote boerderijen, fazenda’s genoemd. Hier leven de Pantaneiros, de lokale cowboys. De geharde jongens zorgen voor de vele koeien en paarden die hier worden gehouden. Geregeld brengen ze de dieren naar droge grond met vers gras, wat soms bij hoog water voor hachelijke situaties zorgt. Een ding is duidelijk, hier is de mens te gast.

Beste tijd voor de Pantanal:

April tot en met oktober is de beste tijd om naar de Pantanal af te reizen. Maar dan is het ook relatief druk, al valt het wel mee hier. Bij de grote fazenda’s en eco-lodges is het sowieso verstandig vooraf te reserveren.

Wie graag veel vogelsoorten wil zien kan het beste gaan in juli, augustus of september. Van november tot en met maart is het in de Pantanal erg warm. In maart begint het water weer te zakken en worden talloze stukken land weer begaanbaar.

Let op!

In het regenseizoen zijn veel hotels en fazenda’s dicht. Diverse wegen zijn afgesloten of onbegaanbaar.

Meer informatie: caiman.com.br